پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٥٤
.سپس مى فرمايد : عاوِدُوا الكَرَّ وَ استَحيوا مِنَ الفَرِّ . [١]
.دوباره حمله كنيد و از فرار كردن ، شرم كنيد .
و يا وقتى آن حضرت ، مردم را به مهار كردن نفس و تنظيم رفتار بر اساس قانون خدا فرا مى خواند ، از خداوند به عنوان ناظر نام مى برد و مى فرمايد :
.فَاتَّقُوا اللّه َ الَّذي أنتُم بِعَينِهِ . [٢]
.تقواى خدايى را داشته باشيد كه شما در ديد اوييد .
.و يا در جاى ديگر مى فرمايد : أيُّهَا النّاسُ ! اتَّقُوا اللّه َ الَّذي إن قُلتُم سَمِعَ ، وإن أضمَرتُم عَلِمَ . [٣]
.اى مردم ! تقواى خدايى را داشته باشيد كه اگر سخن بگوييد ، مى شنود و اگر پنهان سازيد ، مى داند .
در اين جا نيز براى مديريت نفس ، از خداوند با ويژگى هاى سميع و عليم نام برده شده است . در روايت ديگرى آمده كه امام صادق عليه السلام فرمود :
.لَو تَعلَمُ مَن عَن يَمينِكَ و شِمالِكَ لَأَحسَنتَ صَلاتَكَ . [٤]
.اگر بدانى چه كسى سمت راست يا چپ توست ، نمازت را خوب به جا مى آورى .
روشن است كه خوب به جاى آوردن نماز ، نتيجه طبيعى «وجود » افراد ديگر نيست ، بلكه نتيجه «آگاهى » از وجود حضور آنان است . به همين جهت ، امام صادق عليه السلامدر ادامه سخن ، براى تصحيح رفتار مخاطب خود ، او را به ناظر بودن خدا توجّه مى دهند تا در همه جا به خاطر خدا نماز خود را خوب به جا آورد ؛ چه كسى حضور داشته باشد يا نداشته نباشد :
[١] مستدرك الوسائل ، ج ١١ ، ص ٨٤ ؛ تاريخ دمشق ، ج ٤٢ ، ص ٤٦٠ .[٢] نهج البلاغه ، خطبه ١٨٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ٥ ، ص ٣٢٦ ، ح ١٨ .[٣] نهج البلاغه ، حكمت ٢٠٣ ؛ خصائص الأئمّة ، ١١٥ ؛ روضة الواعظين ، ص ٤٧٩ .[٤] الأمالى ، صدوق ، ص ٣٢٩ ، و ٥٨٩ ، ح ١٠ ؛ ثواب الأعمال ، ص ٣٥ .