پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٦٤
معناى اين سخن ، آن است كه چنين شخصى مى تواند هر چه را بخواهد ، انجام دهد . ايشان همچنين در سخن ديگرى فرموده است :
.إنَّ مِمّا أدرَكَ النّاسُ مِن كَلامِ النُّبُوَّةِ الاُولى : «إذا لَم تَستَحيِ فَاصنَع ماشِئتَ» . [١]
.آنچه مردم از سخن انبياى نخستين فراگرفته اند ، اين است كه : «هرگاه شرم نكردى ، هر چه مى خواهى انجام بده» .
.بر همين اساس ، على عليه السلام فرموده است : إيّاكَ وَالقِحَةَ ، فَإِنَّها تَحدوكَ عَلى رُكوبِ القَبائِحِ وَالتَّهَجُّمِ عَلَى السَّيِّئاتِ . [٢]
.از بى شرمى بپرهيز ؛ زيرا تو را به ارتكاب زشتى ها و روى آوردن به بدى ها وا مى دارد .
.و به همين جهت ، آن حضرت ، بدكارگى را از پيامدهاى فَعلُ السّوءِ مِن قِلَّةِ الحَياءِ . [٣]
.فعل بد ، از كم حيايى است .
٢ . اگر حيا نباشد ، خوبى خواهد مُرد
در جاى خود گفتيم كه حيا ، عامل نيكى ها و زيبايى هاست [٤] و آدمى به وسيله حيا به سوى كارهاى نيك ، برانگيخته مى شود . به همين جهت ، اگر حيا وجود نداشته باشد ، بساط خير و زيبايى برچيده خواهد شد . به بيان ديگر ، «وا دارندگى به خوبى ها» از ويژگى هاى حياست . حال اگر حيا وجود نداشته باشد ، عامل وا دارنده به خوبى ها و ارزش ها وجود نخواهد داشت و لذا نيكى و خوبى رخت برخواهد بست . به همين جهت ، امام صادق عليه السلامفرموده است كه اگر كسى حيا نداشته باشد ، هيچ اميدى به خير او نيست [٥] و امام على عليه السلام
[١] صحيح البخارى ، ج ٨ ، ص ٥٤ ، (ح ١٤٤) ؛ سنن ابن ماجة ، ج ٢ ، ص ١٤٠٠ ، (ح ٤١٨٣) ؛ تاريخ بغداد ، ج ٢ ، ص ١٠٠ ؛ حلية الأولياء ، ج ٤ ، ص ٣٧٠ ؛ سنن أبى داوود ، ج ٤ ، ص٢٥٢ ، (ح ٤٧٩٧) .[٢] غررالحكم ودررالكلم ، ح ٢٧١٨ .[٣] همان ، ح ١٠٥٣ .[٤] ر .ك : بخش اوّل : «حيا ، بازدارنده يا وادارنده ؟»[٥] «ثلاث من كنّ فيه فلايرج خيره : من لم يستح من العيب ويخشى اللّه بالغيب ويرعو عند الشيب ؛ سه چيز است كه اگر در كسى باشد ، به خير او اميدى نيست : كسى كه از عيوب ، حيا نمى كند و در پنهانى از خدا نمى ترسد و در پيرى خودْ نگهدارى ندارد» . (الكافى ، ج ٨ ، ص ٢١٩ ، ح ٢٧١ ؛ روضة الواعظين ، ص ٥٠٤ ؛ الأمالى ، صدوق ، ص ٣٣٦)