پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٢٣
سنگين و زياد باشد ؛ وگرنه از پرداخت آن خوددارى مى كنند . اين گروه ، شخصيت خود را در چشمگير بودن كمك مى دانند و اندك بودن آن را مايه ننگ و عار به شمار مى آورند . به همين جهت ، از پرداخت هاى اندك ، خوددارى مى كنند . در ارزيابى اين گروه ، پرداخت اندك با پرداخت زياد ، مقايسه مى گردد و پرداخت اندك ، مايه شرم و خجالت دانسته مى شود . لذا ، اگر امكان پرداخت زياد وجود نداشته باشد ، حتّى از پرداخت اندك هم خجالت كشيده ، خوددارى مى كنند . اين در حالى است كه بايد پرداخت اندك را با پرداخت نكردن مقايسه كنند و ببينند كدام يك مايه شرم و عار است ؛ امام على عليه السلاممى فرمايد :
.لاتَستَحِ مِن إعطاءِ القَليلِ ؛ فَإِنَّ الحِرمانَ أقَلُّ مِنهُ . [١]
.از پرداخت اندك ، شرم نكن ؛ زيرا پرداخت نكردن ، كمتر از آن است .
١٠ . افراد متكبّر ، چون خود را غنى و بى نياز مى دانند ، ممكن است درخواست كردن را مايه شرم و ننگ خود بدانند . در نظر اينان ، انسان ، فقط بايد ببخشد نه اين كه از ديگران چيزى درخواست كند . درخواست از ديگران ، به معناى نداشتن است و چون نداشتن را زشت به شمار مى آورند ، از درخواست كردن ، خوددارى كرده ، آن را مايه خجالت مى دانند . اين حالت ، حتّى در مورد درخواست از خداوند نيز وجود دارد . قرآن كريم ، از اين حالت با تعبير «استكبار در عبادت» ياد كرده [٢] و عبادت ، به دعا و درخواست تفسير شده است . [٣] افراد متكبّر ، حتّى از اين كه چيزى از خدا بخواهند ، شرم دارند ؛ زيرا در قاموس آنان ، خواهش كردن و درخواست نمودن وجود ندارد . به همين جهت ، رسول خدا فرموده است :
[١] نهج البلاغه ، حكمت ٦٧ ؛ غررالحكم ودررالكلم ، ح ١٠٢٦٣ ؛ روضة الواعظين ، ص ٣٨٤ ؛ مشكاة الأنوار ، ص ٤٠ ؛ بحار الأنوار ، ج ٩٦ ، ص ١٧٢ .[٢] غافر ، آيه ٦٠ .[٣] الكافى ، ج ٢ ، ص ٤٦٦ ؛ دعائم الإسلام ، ج ١ ، ص ١٦٦ ؛ تهذيب الأحكام ، ج ٢ ، ص ١٠٤ (ح ١٦٢) .