هزينه كردن و به كار بستن معرفت هاى كسب شده است . به همين جهت ، درباره هنگام خلوت ، صحبت از كسب معرفت نشده ؛ بلكه صحبت از ذكر و يادآورى خداوند به ميان آمده است . يادآورى ، يعنى فراخوانى آنچه وجود دارد . امام صادق عليه السلاممى فرمايد :

.هر چند من خلوت را خوش نمى دارم ، ولى اگر تنها ماندن ، ناچارى است ، اشكالى ندارد ؛ امّا خدا را بسيار ياد كنيد . [١]

.رسول خدا نيز به ابورزين مى فرمايد : يا أبا رَزينٍ ! إذا خَلَوتَ فَأَكثِر ذِكرَ اللّه ِ . [٢]

.اى ابو رزين ! هرگاه خلوت كردى ، خدا را بسيار ياد كن .

خداوند به حضرت عيسى عليه السلامسفارش كرده كه وقتى با گناه خلوت كردى ، مرا فراموش نكن [٣] و هنگام خلوت ، مرا بسيار ياد كن . [٤] السلاممى فرمايد :

[١] در روايتى به نقل از سماعة بن مهران آمده است : «سألت أبا عبداللّه عليه السلام عن الرجل يبيت فى بيت وحده . فقال : إنّى لأكره ذلك وإن اضطر إلى ذلك فلا بأس به ولكن يكثر ذكر اللّه فى منامه ما استطاع ؛ از امام صادق عليه السلام درباره كسى كه در خانه اى تنها مى خوابد ، پرسيدم . حضرت فرمود : من چنين كارى را خوش نمى دارم و اگر ناچار شد ، اشكالى ندارد ؛ ولى هنگام خواب ، هر چه مى تواند خدا را ياد كند» . (الكافى ، ج ، ص ٥٣٣)[٢] مستدرك الوسائل ، ج ١٠ ،ص ٣٧٧ .[٣] امام صادق عليه السلام مى فرمايد : «كان فيما وعظ اللّه عز و جل به عيسى بن مريم عليه السلام أيضا أن قال له : يا عيسى ! ... . لاتنس عند خلوتك بالذنب ذكرى ؛ يكى از موعظه هاى خداوند به عيسى بن مريم اين بود كه :اى عيسى ! ... هنگام خلوت كردن با گناه ، ياد مرا فراموش نكن» . (الأمالى ، صدوق ، ص ٦١٠ ، ح ٨٤٢ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٤ ، ص ٢٩٤)[٤] « ... يا عيسى ! ... وأكثر ذكري فى الخلوات ؛ اى عيسى ! ... و هنگام خلوت ، زياد مرا ياد كن» . (بحار الأنوار ، ج ١٤ ، ص ٢٩٨)جالبْ اين كه در اين روايات ، صحبت از «ياد كردن» نيست ؛ بلكه صحبت از «فراوان ياد كردن» است . انسان ، همواره بايد به ياد خدا باشد ؛ ولى هنگام خلوت ، چون خطر افزايش مى يابد ، ياد خدا نيز بايد افزايش يابد تا بتواند خطر خلوت را دفع كند . پيامد ياد كردن خدا ، ايمن شدن خلوت انسان و مصونيت از گناه است ، همان گونه كه {*} درباره حضرت يوسف عليه السلاماتّفاق افتاد . آنچه حضرت يوسف را نجات داد ، اين بود كه ابتدا به ياد خدا افتاد و سپس شرم كرد . امام صادق عليه السلاممى فرمايد :