كسى كه خلوت مى كند و دست به گناه مى زند ، گمان مى برد كسى او را نمى بيند و با خبر نمى شود ، غافل از اين كه اعضا و جوارح او سپاهيان خداوندند هر كارى اتفاق بيفتد ، يا با اعضا و جوارح است و يا در قلب و دل است ، و اينها همه ، مأموران الهى اند . آيا با اين وضع ، باز هم مى توان خلوتى يافت ؟ حضرت على عليه السلامبه درگاه الهى مى فرمايد :

.كُلُّ سِرٍّ عِندَكَ عَلانِيَةٌ وكُلُّ غَيبٍ عِندَكَ شَهادَةٌ . [١]

.هر سرّى نزد تو آشكار است و هر غيبى نزد تو نمايان است .

حتّى به فرموده امام صادق عليه السلام ، خداوند از نگاه نامحسوس و زير چشمى انسان هم باخبر است . [٢] آيا مى توان چنين خدايى را غايب دانست ؟ آيا خداوندى كه از غرّش درندگان در بيابان ها و حركت نهنگ ها در درياها و معصيت هاى بندگان خود در خلوت ها آگاه است ، [٣] مى تواند غايب باشد ؟ اين ، نمونه اى از تصوّر كسانى است كه خدا را آن گونه كه هست ، مى شناسند . تصويرى كه اينان از خداوند دارند ، خداوندِ حاضر ، شاهد و ناظر است . اين تصوير مى تواند شرم را برانگيزد و تنهايى ها را مصونيت بخشد . امّا خداوندى كه «غايب» است ، در خلوت ، كارايى نخواهد داشت . امام سجّاد عليه السلاممى فرمايد كه از خدا حيا كنيد ؛ چون به شما نزديك است [٤] و امام باقر عليه السلام مى فرمايد كه به اندازه اى از خداوند حيا كنيد كه به شما نزديك است . [٥] همه اينها متوقّف بر شناخت و داشتن تصوير صحيح از خداوند است و به همين جهت ، امام صادق عليه السلاماطّلاع از

[١] نهج البلاغه ، خطبه ١٠٩ ؛ غرر الحكم ، ح ٦٨٩١ ؛ بحار الأنوار ، ج ٤ ، ص ٣١٨ .[٢] معانى الأخبار ، ص ١٤٧ ؛ بحار الأنوار ، ج ٤ ، ص ٨٠ .[٣] نهج البلاغه ، خطبه ١٩٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ٤ ، ص ٩٢ .[٤] الدرّة الباهرة ، ص ٢٦ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧١ ، ص ٣٣٦ .[٥] نزهة الناظر و تنبيه الخواطر ، ص ١١٠ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٠٩ ، ص ١٥٣ .