ملكيت مال ، از آنِ كسى غير از بشر است. نكته دوم اين كه چه چيزى مال بشر است؟ آنچه مى ماند و ديگران ارث مى برند؟ يا آنچه از آن استفاده مى كند؟ آنچه از مال بماند و به ديگران برسد ، مال ما نيست . انسان ، چيزى از اين دنيا بيرون نمى برد . پس آنچه را استفاده كرده ، مال او خواهد بود ، نه آنچه مصرف نمى كند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد :

.يَقولُ العَبدُ : مالي مالي ! وإنَّما لَهُ مِن مالِهِ ثَلاثٌ : ما أكَلَ فَأَفنى ، أو لَبِسَ فَأَبلى ، أو أعطى فَاقتَنى ، ما سِوى ذلِكَ فَهُوَ ذاهِبٌ وتارِكُهُ لِلنّاسِ . [١]

.بنده مى گويد : «مال من ، مال من است!» و حال آن كه تنها سه چيز از مالش براى اوست : آنچه خورده و از بين برده و يا پوشيده و پاره كرده و يا بخشيده و پايدار ساخته است . هر چيزى جز اين را براى مردم باقى مى گذارد و خودْ مى رود .

بنابراين ، آنچه مصرف نشده ، اگر از دست برود ، مال او نبوده است . آنچه مال اوست ، گرفتنى نيست و آنچه گرفته مى شود ، مال او نيست. و نكته سوم ، اين كه اگر آنچه مصرف نشده ، مال ما نيست ، نبايد دلبسته آن شد و غم آن را خورد. با توجّه به آنچه گفته شد ، بهترين كار ، اين است كه انسان ، مال را امانتى بداند كه بايد به صاحبش برگرداند ، و با اين اعتقاد كه از دست رفتن مال را «بازپس گيرى» بداند و گيرنده را مالك اصلى آن بداند ، ديگر به خاطر از دست رفتن مال ، ناراحت و غمگين نمى شود . زمانى انسان نسبت به مال ، غمگين مى گردد كه يا مال او را گرفته باشند و يا امانتى را كه دست او بوده ، كسى غير از مالك اصلى ، ستانده باشد ؛ اما اگر بدانيم مالك نيستيم ، بلكه امانتداريم و در اصل ، گيرنده مال ، صاحب آن است نه سارق و غاصب ، در اين صورت ، نسبت به از دست رفتن مال ، متأثّر و اندوهگين نمى شويم . كسى لباس گران قيمت امام جواد عليه السلام را براى ايشان مى بُرد . در ميان راه، لباس را دزديدند . فرد ، نامه اى به حضرت نوشت و جريان را بازگو كرد . امام جواد عليه السلام در

[١] مسند ابن حنبل، ج٢، ص٣٦٨ ؛ صحيح مسلم، ج ٨ ، ص٢١١ ؛ الترغيب والترهيب ، ج٤ ، ص١٧٢ ، ح٣٦ .