هنر مقايسه نزولى ، اين است كه نقاط مثبت اميدواركننده زندگى را آشكار مى سازد و در برابر ديد فرد قرار مى دهد . اين ، كاركرد روانى مقايسه نزولى است . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در اين باره مى فرمايد:

.اُنظُروا إلى مَن أسفَلَ مِنكُم ولا تَنظُروا إلى مَن هُوَ فَوقَكُم ، فَهُوَ أجدَرُ أن لا تَزدروا نِعمَةَ اللّه ِ . [١]

.به كسى كه پايين تر از شماست بنگريد و به آنچه بالاتر از شماست نگاه نكنيد ؛ كه اين كار ، براى آن كه نعمت هاى خدا را ناچيز نشمريد بهتر است .

كوچك شمارى نعمت ، كاركرد روانى مقايسه صعودى بود ؛ اما مقايسه نزولى ، از اين كار جلوگيرى كرده ، آنچه را هست نشان مى دهد . يك انسان متعادل ، با كمال شهامت مى پذيرد كه ممكن است ديگران چيزهايى داشته باشند كه او ندارد ؛ ولى در عين حال ، او چيزهاى بسيارى نيز دارد كه ديگران ندارند و انسان مى تواند به آنها دل خوش كند و اميدوارانه زندگى كند . ناديده گرفتن داشته ها و ناچيز شمردن آنها هنر نيست ؛ هنر ، آن است كه انسان حتّى با كوچك ترين امكانات ، از روحيه اى قوى و بانشاط برخوردار باشد.

پيامدهاى مقايسه نزولى

١ . سپاس گزارى

سپاس گزارى ، متوقّف بر نعمت شناسى است . سپاس ، مربوط به نعمت هاست و سپاس گزارى هنگامى شكل مى گيرد كه نعمتى وجود داشته باشد و آن نعمت موجود ، شناخته شده باشد . مقايسه صعودى، نعمت ها را ناچيز مى شمرد و لذا ناسپاسى را هم به دنبال دارد؛ اما مقايسه نزولى ، چون نعمت ها را آشكار مى سازد ، موجب سپاس گزارى مى گردد . به همين جهت ، امام على عليه السلام مى فرمايد:

.وأكثِر أن تَنظُرَ إلى مَن فُضِّلتَ عَلَيهِ فَإِنَّ ذلِكَ مِن أبوابِ الشُّكرِ . [٢]

[١] صحيح مسلم ، ج٨ ، ص٢١٣ ؛ روضة الواعظين، ج٢، ص٤٥٤ .[٢] نهج البلاغة ، نامه ٦٩ ؛ غررالحكم، ح٦١٥٨ .