شايد بتوان نااميدى را بزرگ ترين تنيدگى و سخت ترينِ تنگنا دانست . از اين رو ، رسيدن به مرحله انتظار گشايش كه نشانه روح اميدوارى است ، خود ، بزرگ ترين گشايش به شمار خواهد رفت و به همين جهت، امام على عليه السلام مى فرمايد:

.تَوَقُّعُ الفَرَجِ إحدَى الرَّاحَتَينِ . [٢]

.انتظار گشايش يكى از دو آسايش است .

يك آسايش ، رسيدن به دوران خوشايند است و آسايش ديگر ، خروج از تنگناى نااميدى و رسيدن به اميدوارى است كه با انتظار گشايش ، تأمين مى شود. توجّه به موقّتى بودن سختى ها و گشايش آينده ، توان تحمّل انسان را افزايش مى دهد و از شدّت تنيدگى مى كاهد و آن را تحمّل پذير مى سازد . به همين جهت ، معصومان عليهم السلام با «توجّه دهى» به همين اصل ، افراد گرفتار را آرام مى ساختند . محمّد بن عجلان مى گويد : نزد امام صادق عليه السلام بودم كه كسى از نيازمندى خود به حضرت شكايت كرد . حضرت در پاسخ وى فرمود:

.اِصبِر فَإِنَّ اللّه َ سَيَجعَلُ لَكَ فَرَجا . [٣]

.بردبار باش كه به زودى ، خداوند ، فرج تو را خواهد رساند .

شخص ديگرى خدمت حضرت مى رسد و از ستم برادران و عموزادگانش شكايت مى كند . اين جا نيز حضرت وى را به گشايش آينده توجّه مى دهد و از وى

[١] الاحتجاج، ج٢، ص٣١٧ ؛ كمال الدين، ج١، ص٣١٩ ؛ بحار الأنوار ، ج٥٢ ، ص١٢٢ ، ح٤ ؛ ر . ك : الغيبة ، نعمانى ، ص٣٣٠، ح٣ ؛ تفسير العياشى ، ج٢ ، ص ١٣٨ ، ح٥٠ .[٢] غرر الحكم ، ح٧٥٦٥ ؛ عيون الحكم والمواعظ، ص٢٠٠ .[٣] الكافى ، ج٢ ، ص٢٥٠ ، ح٦ ؛ المؤمن ، ص٢٦ ، ح٤٣ ؛ مشكاة الأنوار ، ص٢٧١ ؛ بحار الأنوار ، ج٦٨ ، ص ٢١٩ ، ح٩ .