.بپرهيز از اين كه نگاه كنى به كسى كه برتر از توست ... پس اگر از اين كار [نگاه به بالادست] چيزى بر تو وارد شد ، به ياد آور زندگى پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهرا كه غذايش از جو و شيرينى اش خرما و هيزمش شاخه هاى خشك شده نخل بود ، هرگاه يافت مى شد .

در اين كلام ، به خوبى روشن است كه راه مقابله با احساسات ناخوشايندى كه به علت مقايسه صعودى به وجود مى آيد ، استفاده از مقايسه نزولى است و جالب اين جاست كه هميشه لازم نيست زندگى هاى پايين دست ، از زندگى هاى زمان حال باشد ؛ بلكه مى توان از زندگى هاى تاريخى نيز استفاده كرد ، همانند امام باقر عليه السلام كه به زندگى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اشاره كرده اند. نكته آن اين است كه گاهى انسان ، تصوّر مى كند بد بودن وضع زندگى به خاطر پشت كردن خدا به انسان بوده ، نشانه نگون بختى است . بررسى زندگى افرادى همچون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و ديگر اولياى دين ، اين تصوّر باطل را مى زدايد ؛ چون انسان مى بيند كسانى هم كه برترين انسان ها بوده اند، از زندگى هاى معمولى و بلكه سخت ، برخوردار بوده اند و بدين سان ، آرام مى گيرد و از آن احساس ناخوشايند و آن تصوّر نادرست ، دور مى گردد.

كاركرد روانى مقايسه نزولى

مسئله مهمى كه بايد به آن پرداخت ، چگونگى كاركرد روانى مقايسه نزولى است . مقايسه نزولى ، توهّم زا نيست ؛ بلكه نقاط مثبت و اميدواركننده زندگى را كه زير سايه سياه مقايسه صعودى از ديده ها پنهان شده است ، هويدا مى كند . مقايسه نزولى ، از آن دست آموزه هايى نيست كه مى گويد به خود تلقين كن ، وضع خوبى دارى و از بهترين زندگى ها برخوردارى و در بهترين مكان ها ساكن هستى و بهترين شغل و همسر را دارى و ... اينها توهّم خوشى است . آموزه دين ، نه مقايسه صعودى نااميد كننده را مى پذيرد و نه تلقين هاى توهّم زا را . آموزه دين ، مبتنى بر درك واقعيت ها و شناخت نقاط مثبت موجود است ، نه توهّم وجود آنها . پرورش يافته دين ، نه با نااميدى زندگى مى كند و نه با تخيّل و توهم ؛ بلكه با واقعيت ها زندگى مى كند و به آنچه دارد مى انديشد .