و خوارى [١] كسب نمى كند ؛ دوستان خود را از دست مى دهد [٢] و اقوام و خويشاوندان ، با او قطع رابطه مى كنند. [٣] با اين وضعيت، آيا مى توان پذيرفت كه راه بخل ، به وادى آرامش ختم مى شود؟ هرگز! بخل ، فشار روانى را افزايش مى دهد [٤] و آسايش را از انسان مى گيرد . پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهدر اين باره مى فرمايد:

.أقَلُّ النّاسِ راحَةً البَخيلُ . [٥]

.بخيل ، كمتر از هركسى آسايش دارد .

.امام صادق عليه السلام نيز مى فرمايد: لَيسَت لِلبَخيلِ راحَةٌ . [٦]

.براى بخيل ، آسايشى وجود ندارد .

بخل بر مبناى اين انديشه اشتباه شكل مى گيرد كه راهى براى كسب ثروت بيشتر است . اين ، در حالى است كه بنابر قوانين روزى ، بخل ، هرگز نمى تواند بر ميزان مال بيفزايد . امام صادق عليه السلام در اين باره مى فرمايد:

.عَجِبتُ لِمَن يَبخَلُ بِالدُّنيا وهِيَ مُقبِلَةٌ عَلَيهِ ، أو يَبخَلُ بِها وهِيَ مُدبِرَةٌ عَنهُ فَلاَ الإِنفاقُ مَعَ الإِقبالِ يَضُرُّهُ ، ولاَ الإِمساكُ مَعَ الإِدبارِ يَنفَعُهُ . [٧]

.در شگفتم از كسى كه دنيا به او روى آورده و او بخل مى ورزد ، يا دنيا از او روى گردان است و او بخل مى ورزد ؛ زيرا در صورت رويكرد دنيا انفاق به او

[١] امام على عليه السلام : «البخيل ذليل بين أعزته» (غرر الحكم ، ح٦٥٥٤ ؛ ر. ك : عيون الحكم والمواعظ، ص٣٠) .[٢] امام على عليه السلام : «ليس لبخيل حبيب» (غرر الحكم ، ح٦٥٤٠ ؛ عيون الحكم والمواعظ، ص٤١٠) .[٣] امام صادق عليه السلام : «لا يطمعن ... البخيل في صلة الرحم» (الخصال ، ج٢، ص٤٣٤ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٣ ، ص ٣٠٤، ح١٨) .[٤] امام على عليه السلام : «ضاق صدر من ضاقت يده» (المواعظ العددية ، ص٥٨) .[٥] كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج٤ ، ص٣٩٤، ح٥٨٤٠ ؛ الأمالى ، صدوق ، ص٢٠، ح٤ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٣ ، ص٣٠٠، ح٢ .[٦] كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج٤ ، ص٣٩٤، ح٥٨٣٨ ؛ الخصال ، ج١، ص٢٧١ ؛ تحف العقول، ص٤٥٠ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٢ ، ص١٩٣، ح١٣ .[٧] الأمالى ، صدوق، ص١٦٩ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٣ ، ص٣٠٠، ح٣ .