ناراحت شويد ، خيلى چيزهاى ديگر هم هست كه نداريد و نسبت به آنها اكنون ناراحت نيستيد . پس وضعيت ناراحت كننده حال را با حالتى مقايسه كنيد كه ناراحت كننده نيست ؛ يعنى چيزهاى بسيارى كه نداريم و از بابت آن ناراحت نيستيم . امام على عليه السلام همين روش را به فرزندش امام حسن عليه السلام آموزش مى دهد و مى فرمايد :

.إن كُنتَ جازِعا عَلى ما تَفَلَّتَ مِن يَدَيكَ ، فَاجزَع عَلى كُلِّ ما لَم يَصِل إلَيكَ . [١]

.اگر بر آنچه از دست داده اى بى تابى مى كنى ، پس بر هر آنچه كه به تو نرسيده نيز بى تابى كن .

اگر بنا باشد انسان براى هر آنچه در زمان حال ندارد ، بى تاب و افسرده گردد ، بايد براى همه آنچه كه به دست نياورده نيز بى تاب گردد . آنچه در مصيبت فقدان، ناراحت كننده است ، اين است كه چيزى را داشته ايم و با آن انس گرفته بوديم و اكنون از دست داده ايم. براى اين كه تحمّل فقدان ، راحت تر باشد ، بهتر است به «داشتن» آن نينديشيم و نبود آن را مثل نبود همه آن چيزهايى بدانيم كه با آنها انسى نداريم . اگر به داشتن آن در سابق و انس و علاقه اى كه به آن داشته ايم، نينديشيم ، مصيبت فقدان در حد ديگر چيزهايى كه نداريم ، تنزّل خواهد كرد و فشار روانى آن كاهش مى يابد . پس اگر چيزى را از دست داديد ، فكر كنيد كه آن را نداشته ايد.

٤ . آنچه به دست نيامد ، مثل آنچه بود و رفت

اما گاهى مسئله تنش زاى ما اين است كه به خواسته هايمان نرسيده ايم. نرسيدن به آرزوها و خواسته ها عامل ديگرى براى تنيدگى و فشارهاى روانى است . براى كاهش فشار روانى اين وضعيت ، مى توان از موقعيّت ديگر استفاده كرد ؛ يعنى موقعيّتى كه چيزهايى را داشته ايم و از دست داده ايم . واقعيّت بيرونى اين است كه ما فاقد فلان چيز هستيم . مهم نيست كه به خواسته مان نرسيده ايم. نرسيدن به خواسته را نبايد مهم گرفت ، بلكه مسئله را روى «نبود» آن چيز متمركز كنيد و سپس اين نبود را با نبود چيزهايى كه داشته ايد و از دست داده ايد ، مقايسه نماييد و با خود بگوييد : «آنچه به

[١] نهج البلاغة ، نامه ٣١ ؛ غررالحكم، ح٥٦٢٨ ؛ تحف العقول، ص٨٢ .