سوى ما بازمى گرديد . در برخى از آيات ، از اين حقيقت ، با تعبير «حسنات و سيّئات» [١] ياده شده است . درباره لذّت ها و زيبايى ها قرآن كريم مى فرمايد: إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً . [٢] ما آنچه را بر زمين است ، زينت آن قرار داديم تا آنان را بيازماييم كه كدام يك نيكوكارترند . لذّت ها و زيبايى ها نيز از اين جهت مى توانند سخت و مشقّت آور باشند كه بايد انسان ، خود را در برابر آنها كنترل كند و از اسراف و تبذير و تَرَف و بَطَر بپرهيزد . آفت دوران خوشايند ، همين امورى است كه نام برده شد . طبيعت انسان به سمت اين امور ، تمايل دارد ؛ ولى اينها براى آينده بشر زيان بارند . از اين رو ، انسان بايد در برابر اين تمايل بايستد و از خواهش هاى نفسانى دست بكشد و اين كار ، سخت و دشوار است .

آزمون تكليف

اوامر و نواهى خداوند ، در همين فضا ، قابل تحليل اند . «اوامر (دستورها)» آن چيزهايى هستند كه به مصلحت انسان اند و «نواهى (نهى ها)» امورى هستند كه به زيان بشرند ؛ اما معمولاً دستورها مربوط به چيزهايى هستند كه مطابق ميل انسان نيستند و نهى شده ها ، مربوط به امورى هستند كه مطابق ميل انسان اند. انجام دادن چيزى كه ناخوشايند است (در اوامر) و ترك آنچه خوشايند است (در نواهى) ، سخت و مشقت زاست و به همين جهت ، «تكليف» ناميده مى شوند ؛ اما نبايد فراموش كرد كه اگر چه به ظاهرْ سخت است ، ولى برنامه تكامل و پيشرفت انسان است . شهيد مطهرى در اين باره مى گويد: خدا براى تربيت و پرورش جان انسان ها دو برنامه تشريعى و تكوينى دارد و

[١] سوره اعراف ، آيه ١٦٨ .[٢] سوره كهف ، آيه ٧ .