اگر انسان ، تكريم ديگران را به خودشان برگرداند و توهين آنها را نتيجه كردار خودش بداند ، همچنان ديگران را برتر از خود مى داند و بدين سان ، به روابط اجتماعى ، آسيبى وارد نمى شود . سلامت روابط اجتماعى در گرو اين اصل است كه : «او بهتر از من است» و سلامت روابط اجتماعى ، نقش مهمى در رضايت از زندگى خواهد داشت . امام سجاد عليه السلام در پايان ، به نقش اين نگرش در رضايت از زندگى و لذّت بخش كردن حيات مى پردازد :

.فَإِنَّكَ إذا فَعَلتَ ذلِكَ سَهّلَ اللّه ُ عَلَيكَ عَيشَكَ وكَثَّرَ أصدِقاءَكَ وفَرِحتَ بِما يَكونُ مِن بِرِّهِم ولَم يَأسَف عَلى ما يَكونُ مِن جَفائِهِم . [١]

.به تحقيق ، هر گاه چنين كردى ، خداوند ، زندگى را بر تو آسان مى كند و دوستانت را زياد مى گرداند و دشمنانت را اندك مى سازد و از نيكى آنان خرسند مى شوى و از بى مهرى آنان افسوس نمى خورى .

٢ . گلستان خانواده

يك . همسر خوب

خداوند متعال ، انسان را كه آفريد ، تداوم نسل او را در خود او قرار داد . از اين رو ، موجوديت انسان را در دو جنس زن و مرد قرار داد و فيزيك بدن هر يك را به گونه اى آفريد كه با اين هدف ، سازگار باشد . [٢] غريزه جنسى را نيز قرار داد تا زن و مرد به سوى

[١] التفسير المنسوب إلى الامام العسكرى، ص٢٦ ؛ الاحتجاج ، ج٢ ، ص٣٢٠ ؛ بحار الأنوار، ج٧١، ص٢٣٠ .[٢] از رواياتى كه در حرمت هم جنس خواهى و حكمت دو جنس بودن انسان و تفاوت هاى آنان آمده ، معلوم مى شود كه موضوع بقاى نسل ، يكى از مسائل مهم در آفرينش دو جنسى انسان است . در آياتى از قرآن به زوجيت انسان اشاره شده (سوره روم ، آيه ٢١ ؛ سوره شورا ، آيه ١١ ؛ سوره فاطر ، آيه ١١) و امام صادق عليه السلام حكمت آن را در تداوم نسل مى داند (بحار الأنوار ، ج٣ ، ص٧٥) و فرزندان نيز دختر و پسر به دنيا مى آيند تا همين هدف ، تضمين شود و فيزيك هر يك از زن و مردم هم ، متناسب با همين هدف ، آفريده شده است (همان ، ص٦٦) . از سوى ديگر ، هم جنس خواهى ، به اين دليل ممنوع شده كه موجب قطع نسل مى شود (نهج البلاغة ، حكمت ٢٥٢ ؛ الاحتجاج ، ج٢ ، ص٩٣ ؛ علل الشرائع ، ص٥٤٧ ؛ بحار الأنوار ، ج١٠ ، ص١٨١) . ر . ك : تفسير الميزان، ج٢، ص٢١١ و ٢١٣؛ و ج٤، ص١٧٨ به بعد.[٣] امام صادق عليه السلام : «فكر يا مفضل في الافعال التي جعلت في الانسان من الطعم والنوم والجماع و ما دبر فيها ، فانه جعل لكل واحد منهما في الطباع محرك يقتضيه و يستحث به ... والشبق للجماع الذي فيه دوام النسل و بقاؤه ... ولو كان يتحرّك للجماع بالرغبة في الولد كان غير بعيد ان يفتر عنه حتّى يقل النسل او ينقطع فان من الناس من لا يرغب في الولد و لا يحفل به ؛ اى مفضل! بينديش در كارهايى كه در انسان قرار داده از قبيل خوردن ، خوابيدن و آميزش كردن و آنچه براى هر يك از اينها انديشيده است ؛ زيرا براى هر يك ، در طبيعت انسان ، محرّكى قرار داده تا آن را برانگيزاند ... و ميل جنسى ، موجب آميزش ـ كه مايه دوام و پايدارى نسل است ـ مى شود ... و اگر انگيزه آميزش ، فرزندخواهى مى بود ، بعيد نبود كه از آن ، چشم پوشى شود تا آن جا كه نسل ، كاهش يابد يا قطع شود ؛ زيرا برخى از انسان ها رغبتى در فرزند ندارند و به آن، تن نمى دهند» (توحيد المفضل، ص ٧٥ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦١ ، ص ٢٥٥) .[٤] امام رضا عليه السلام يكى از علت هاى تحريم هم جنس خواهى را تفاوت هاى روان شناختى جنس مرد و زن مى داند كه مكمّل يكديگرند و اگر از يك جنس ، با هم ازدواج كرده يا رابطه داشته باشند ، اين نيازها برآورده نمى شود : «علة تحريم الذكران للذكران و الاناث للاناث ، لما ركب في الاناث و ما طبع عليه الذكران» (عيون اخبار الرضا عليه السلام ، ج٢، ص٩٦ ؛ علل الشرائع ، ص٥٤٧) .[٥] سوره روم ، آيه ٢١ .[٦] سوره اعراف ، آيه ١٨٩ .[٧] « ... ان اللّه عزّ وجلّ جعلها لك سكنا و اُنسا» (كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج٢ ، ص٦٢١ ؛ الخصال ، ج٢، ص٥٦٧ ؛ الأمالى ، صدوق ، ص٣٦٨ ؛ مكارم الأخلاق ، ص٤١٩) .[٨] « ... ان اللّه جعلها سكنا و مستراحا و اُنسا و واقية» (تحف العقول ، ص٢٦٢ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٤ ، ص١٤) .[٩] الخصال ، ج١، ص٢٨٤ ؛ مكارم الأخلاق ، ص١٩٩ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٤ ، ص١٨٦ .[١٠] غرر الحكم ، ح٩٢٨٣ ؛ عيون الحكم والمواعظ ، ص٦٥ ؛ تحف العقول ، ص٣١٨ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٨ ، ص ٢٣١ .[١١] الخصال ، ص٢٨٤ ؛ مكارم الأخلاق ، ص١٩٩ ؛ بحار الأنوار ، ج٧٤ ، ص١٨٦ .[١٢] بحار الأنوار ، ج٧٤ ، ص٣٦٤ و ج٧٧ ، ص١٩٢ .[١٣] « ... وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَ رَحْمَةً ؛ و ميان شما مودّت و رحمت قرار داد» (سوره روم ، آيه ٢١) . [١٤] دعائم الاسلام ، ج٢ ، ص١٩٦ ؛ تهذيب الأحكام ، ج٧ ، ص٣٩٩ ؛ المعجم الأوسط ، ج٣ ، ص٢١ .