رضايت از زندگي - پسنديده، عباس - الصفحة ١١٥
شيوه اصلاح
براى اصلاح يك پديده بايد همه جنبه هاى آن را مورد توجّه قرار داد . هر پديده اى سه جنبه دارد كه عبارت اند از : جنبه شناختى ، هيجانى و رفتارى . وقتى بناست كسى كارى را انجام دهد ، نسبت به آن، تصوّرى دارد كه اين كار چيست و چرا بايد انجام گيرد (جنبه شناختى) و احساسى خوب يا بد نسبت به آن دارد (جنبه هيجانى) و آن را انجام مى دهد (جنبه رفتارى) . مثلاً شخص دنياطلبى كه هم حريص است و هم بخيل ، كار او يك پشتوانه فكرى و استدلالى دارد و نسبت به آن ، احساس خوبى دارد و رفتارهاى مناسب آن را انجام مى دهد . يا شخص متكبّر كه خود را برتر از ديگران مى داند ، و از آن لذّت مى برد و رفتارهاى متكبّرانه از وى سر مى زند . پديده مقايسه اجتماعى نيز همين گونه است . اين كار ، يك پشتوانه شناختى دارد كه در فكر و انديشه انسان است ؛ هنگام مواجهه با زندگى هاى برتر ، هيجانى بروز مى كند كه مربوط به احساسات و عواطف مى شود ؛ و سرانجام ، رفتارى از فرد سر مى زند و كارى است كه انجام مى شود. براى اصلاح اين پديده بايد هر سه جنبه را مورد توجّه قرار داد . جنبه هاى سه گانه مقايسه صعودى بايد مديريت شوند و در مسير صحيح قرار گيرند . روش هاى سه گانه اصلاح مقايسه صعودى عبارت اند از : مديريت انديشه ، مديريت هيجان و مديريت رفتار. علّت عمده مقايسه صعودى ، يله و رها بودن اين جنبه هاى سه گانه است . كسانى دچار مقايسه صعودى مى شوند كه تسلّطى بر خود ندارند و جنبه هاى مختلف آنها تحت يك برنامه صحيح و منطقى ، مديريت نمى شود . براى اصلاح اين امر بايد بر خود و جنبه هاى سه گانه آن ، مسلط شد و آنها را تحت مديريت عقلانى قرار داد. [١]
[١] اين ، همان موضوعى است كه در ادبيات دين ، تحت عنوان «تسلّط هوا بر نفس» يا «تسلّط عقل بر نفس» بحث مى شود . نفس يا «خود» انسان ميان دو نيروى هوا و عقل قرار دارد و هر كدام پيروز شوند ، مديريت نفس را بر عهده مى گيرند . اگر هوا پيروز شود ، تمام جنبه هاى انسان ، تحت مديريت او قرار مى گيرد ، انسان بر اساس هوا مى انديشد و بر اساس هوا احساس مى كند و بر اساس هوا رفتار مى كند ؛ اما اگر عقل پيروز شود ، انديشه خردمندانه پيدا مى كند ، عاطفه خردمندانه مى يابد و رفتار خردمندانه بروز مى يابد .