و به آنچه گروه هايى از آنان را از آن برخوردار كرديم چشم مدوز و به خاطر آنچه دارند ، غمگين مباش . حزن و اندوه ، ره آورد چشم دوختن و مقايسه كردن است . مقايسه صعودى ، كاستى ها را نشان مى دهد و به دنبال آن ، موجب احساس محروميت مى شود و اين احساس نيز حزن و اندوه را به دنبال دارد .

٢ . افسردگى

حزن و اندوه حتّى ممكن است تشديد شده ، به «افسردگى» منجر شود . هر حزنى را افسردگى نمى گويند ؛ اندوهى كه بى دليل ، شديد و طولانى باشد ، افسردگى را به همراه دارد . درباره بى دليل بودن اندوه حاصل از مقايسه صعودى صحبت كرديم و گفتيم كه آنچه قارون ها دارند ، نعمت نيست ، بلكه وسيله عذاب آنهاست و لذا مايه برترى نيست ، تا انسان به خاطر نداشتن آن ، احساس محروميت كند . با اين حال، عده اى به زندگى هاى قارونى ، چشم مى دوزند و دچار غم و اندوه مى گردند . حزن كوتاه مدت نيز نشانه افسردگى نيست ، حتّى اگر شديد باشد . مثلاً هنگام از دست دادن عزيزى ، ممكن است بازمانده او به شدّت غمين و نالان شود ؛ اما كوتاه مدت باشد . اين ، افسردگى ناميده نمى شود . همچنين حزن معمولى و اندك نيز افسردگى نيست ؛ حتّى اگر طولانى باشد . حزنى انسان را افسرده مى كند كه شديد باشد و مجموعه اين عوامل ، موجب اختلال در زندگى شده ، نااميدى و ناتوانى را در پى داشته باشد . مقايسه صعودى ، يكى از عواملى است كه موجب طولانى شدن و شديد شدن اندوه مى گردد . امام باقر عليه السلام مى فرمايد :

.مَن أتبَعَ بَصَرَهُ ما في أيدِى النّاسِ ، طالَ هَمُّهُ ولَم يُشفَ غَيظُهُ. [١]

.هركس به آنچه در دست ديگران است ، چشم بدوزد ، اندوه او طولانى گردد و خشم او آرام نگيرد .

[١] تفسير القمى، ج٢، ص٦٦ ؛ الزهد ، ابن مبارك ، ص٤٧ .