كه چشم ها را به خود خيره كند و آن گاه كه چشم ها خيره نشدند ، مقايسه صعودى نيز رخ نمى دهد ؛ چون در واقع ، رتبه بالاترى وجود ندارد تا آرزوى آن برده شود و اين گونه مى توان به زندگى آرام و رضايت بخشى فكر كرد .

كاركرد روانى مقايسه صعودى

سؤال اين است كه مقايسه صعودى چه تأثير روانى اى دارد كه به نارضايتى منجر مى شود؟ مقايسه وضع خود با وضع كسانى كه در موقعيت برترى قرار دارند، سبب مى شود كه انسان آنچه را دارد، كوچك و ناچيز بشمارد. برترى ديگران ، مانع ديدن داشته هاى خود مى شود ، همانند خورشيد كه در روز ، مانع ديده شدن ماه و ستارگان مى شود و اين به معناى نبودن آنها نيست . ماه و ستارگان وجود دارند؛ اما نور خيره كننده خورشيد ، مانع ديده شدن نور ضعيف تر آنها مى گردد . هركس ، داشته هايى دارد كه اگر به آنها توجّه كند ، زندگى برايش رضايت بخش خواهد بود . در زندگى ، چيزهاى فراوانى وجود دارند كه مى شود به خاطر آنها زندگى بانشاط و شادى داشت . مقايسه صعودى سبب مى شود كه انسان آنچه را در خود دارد ، نبيند و پيوسته حسرت زندگى ديگران را بخورد . در مقايسه صعودى ، انسان بر لب پنجره زندگى اش مى ايستد؛ اما پشت به زندگى خود و رو به بيرون . آيا او آنچه را به آن پشت كرده ، خواهد ديد؟ بنابراين ، «ناچيز شمارى نعمت ها» پديده اى است كه از مقايسه صعودى ناشى مى شود . امام صادق عليه السلام در اين باره مى فرمايد :

.إيّاكُم أن تَمُدّوا أطرافَكُم إلى ما في أيدي أبناءِ الدُّنيا ، فَمَن مَدَّ طَرفَهُ إلى ذلِكَ طالَ حُزنُهُ ولَم يُشفَ غَيظُهُ واستَصغَرَ نِعمَةَ اللّه ِ عِندَهُ فَيَقِلُّ شُكرُهُ للّه ِِ . [١]

.بپرهيزيد از اين كه به آنچه در دست فرزندان دنياست ، چشم بدوزيد ؛ كه هركس به آن چشم بدوزد ؛ حزن او طولانى مى گردد و خشم او آرام نمى گيرد و نعمت الهى را كه نزد اوست ، كوچك مى شمرد و در نتيجه، سپاس گزارى او كاهش مى يابد.

[١] بحار الأنوار ، ج٧٥ ، ص٣٦٨ .