مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٢٥ - شرح حديث «إنّ للَّه عِلمين »

و مى‌فرمايد: «أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ»[١].

و مى‌فرمايد: «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ»[٢].

پس علم ازلى تغيّر به هم نرساند و تعليمى كه بعضيش تقدّم به هم رساند و بعضى تأخّر و بعضى از آن مخزون ماند و بعضى مبذول شود، عين ذات بارى نباشد و اين همان است كه در الكافي از سَماعه، از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:

إنّ للَّه- تبارك و تعالى‌- علمين: علماً أظهر عليه ملائكتَه و أنبياءَه و رسلَه فَما أظهر عليه ملائكتَه و أنبياءَه و رُسله، فقد عَلِمْناه؛ و علماً استأثر به، فإذا بَدا للَّه‌في شي‌ء منه أعلمنا ذلك، و عرض على الأئمّة الّذين كانوا من قَبلنا. صلواتُ اللَّه عليهم‌[٣] و همان است كه در كتاب مجيد، خود مى‌فرمايد: «وَ لا يُحِيطُونَ بِشَيْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ»[٤].

قال القمّي: «الإيمانُ وَحْيٌ إليهم»[٥] و خداوند شيئى از ذات اقدس خود را به احدى وحى نمى‌فرمايد و ذات اقدس او مُبعَّض و مُجزّى نگردد كه پاره‌اى از آن محاط و معلوم شود و پاره‌اى مجهول ماند، پس علم مكنون مخزون نيز غير ذات اقدس است قطعاً؛ زيرا كه ممكن است كه بعضى از آن معلوم و محاط واقع شود. و هر چه غير از ذات اقدس است حادث است اجماعاً و دليل واضح بر وجود علم حادث، فقره دعاست كه مى‌فرمايد: كانَ عَليماً قبلَ إيجاد العلم والعلّة[٦] و اين علم حادث است كه قابل تقديم و تأخير و تجزيه و تبعيض و تشكيك و كلّيّه و جزئيّه و تعليم و تعلّم و منع و عطا و دخول و خروج و نفوذ است.

و نفس دعاى ماه مبارك رمضان متضمّن اكثر امور مذكوره است كه عرض مى‌كند:

اللّهم إنّي أسألك من علمك بأنفذه، و كلّ علمك نافذ، اللّهم إنّي أسألك بعلمك كلّه‌[٧].

[١]. فصّلت( ٤١): ٥٣.