مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٣٢٤ - شرح حديث «إنّ للَّه عِلمين »

سؤال كردم از حضرت صادق عليه السلام كه: هَل يَكونُ اليومَ شي‌ءٌ لَمْ يكن في علم اللَّه بالأمس؟ قال:

لَا، مَنْ قالَ هذا فأخزاه اللَّه. قلتُ: أرأيتَ ما كانَ و ما هو كائِنُ إلى يومِ الْقِيامَة، أليس في علم اللَّه؟ قال: «بلى‌، قبلَ أنْ يَخْلُقَ الخلقَ‌[١].

و هر كس در اينگونه اخبار تأمّل كند، مى‌فهمد كه حضرت حقّ- عزّوجلّ- به علم سابق ازلى خود مى‌داند جميع اشياء را قبل از اينكه موجود شود، كه هر كه موجود شود، چگونه موجود مى‌شود و چگونه تغيير مى‌يابد و چگونه فانى مى‌شود و بعد از فنا چگونه عود مى‌نمايد و بعد از عود چگونه زيست مى‌كند، همه را مى‌داند به علمِ واحد، بدون تعدّد التفات و نجد و نظر.

و كسانى كه مَثَل زده‌اند علم بارى- جَلّ و عَلا- را به علم كسى كه اطّلاع بهم رساند بر كتابى دفعةً واحدهً و بعد توجّه نمايد به حرفى بعد از حرفى و سطرى بعد از سطرى و صفحه‌اى بعد از صفحه‌اى، به ادّعاى اينكه علم به اصل كتاب متغيّر نمى‌شود به حدوث التفاتات خاصّه، قول ايشان دور و ادّعاى ايشان باطل و مثل ايشان مردود و عقل ايشان ضعيف و رأى ايشان سخيف است؛ به علّت اينكه خداوند براى خود احداث علم جديد و نظر جديد نمى‌فرمايد و در اشيا.[٢]. نمى‌كرد و توجّه به كلمه‌اى از موجودات، بعد از كلمه ديگر بنحوى كه فائت شود از او آنچه اوّل التفات ياد فرموده و فاقد شود آنچه را رفع التفات از او نموده نمى‌فرمايد و او را علم شيئى از علم شيئى مشغول نمى‌سازد، بلكه احاطه قيّوميّت اشراقيّه او نسبت به جميع كلمات كونيّه عليّه زمانيّه و مكانيّه عَلَى السواست؛ چنانچه مى‌فرمايد: «لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ»[٣].

و مى‌فرمايد: «يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ»[٤].

[١]. الكافي، ج ١، ص ١٤٨، ح ١١؛ التوحيد، ص ١٣٥، ح ٦؛ و ص ٣٣٤، ح ٨.