شيوه فرماندهى پيامبر(ص) - خطاب الموصلي، محمود بن شيت - الصفحة ٨٨
اين پيمان به زندگى اقتصادى مردم سر و سامان داد و تهيدستان در امور زندگى، پرداخت ديون و اداى سربها و خونبها از كمك توانگران بهرهمند گرديدند.
زندگى اجتماعى نيز با اين پيمان نظام يافت، همسايگان ملزم به رعايت احترام متقابل با يكديگر شدند و ساكنان مدينه نسبت به قتل و ترور و خيانت امنيت پيدا كردند. هر كسى دين خودش را داشت، خطاكار، بىآنكه هيچ چيزى بتواند مانع اجراى كيفر او گردد، كيفر مىديد و هيچ عامل دينى يا غير دينى براى بر هم زدن صفوف مردم وجودنداشت.
دو جنبه اقتصادى و اجتماعى اين پيمان روشن و مفهوم است. اما آنچه براى ما در درجه اول اهميت است جنبه نظامى آن است.
اين پيمان بر فرماندهى پيامبر (ص) بر مردم مدينه از مسلمانان و يهود تصريح دارد و او مرجع همه امور است و در اختلافهاى ميان شهروندان مدينه قضاوت مىكند؛ و به اين ترتيب پيامبر خدا (ص) فرمانده كل مدينه منوره مىگردد.
اين پيمان همچنين تصريح مىكند كه مردم مدينه در برابر هرگونه تجاوز خارجى بايد كمك يكديگر باشند. به اين ترتيب صفوف مردم مدينه يكپارچه شد و دفاع از مدينه در برابر تجاوز خارجى هدف همگان گرديد.
همچنين اين پيمان به صراحت اعلام مىدارد كه مشركان مدينه حق پناه دادن اموال يا اشخاص قريش را ندارند و تا هنگامى كه مسلمانان در جنگ باشند يهوديان در پرداخت هزينهها به آنها كمك مىكنند و بدين ترتيب مسلمانان و قريش در آستانه آغاز جنگ قرارگرفتند.
رسول خدا (ص) موفق گرديد كه به وسيله اين پيمان، مردم مدينه را با وجود اختلاف اديان و خواستههاى متفاوت و تمايلات گوناگون عليه دشمنانشان متحد سازد.
با اين معاهده رسول خدا (ص) همه امكانات موجود را براى گردآوردن نيروهاى خودى در يك جا و زير يك فرماندهى به كار گرفت و آماده دفاع از اسلام گرديد.
آن حضرت در اين مدت دست به كار آماده شدن براى جهاد گرديد و هنگامى كه يكپارچه ساختن نيروهايش كامل شد، جهاد را آغاز فرمود.