دژهاى استوار و بلند، شمار زياد نيروها، سلاح فراوان و آذوقه و آبى كه در اختيار داشتند، آنان را در پايدارى كمك مى‌كرد. اما تا هنگامى كه روحيه‌شان ضعيف بود، هيچ يك از امتيازهاى نظامى ياد شده به حال آنان سود نداشت. چنانچه رسول خدا (ص) از زمان استفاده نمى‌كرد، روحيه يهوديان بالا مى‌رفت و مى‌توانستند كه در هنگام محاصره، استقامت بهتر و بيشترى از خود نشان دهند.
آنچه بر ارزش وقت شناسى مسلمانان مى‌افزايد اين است كه مسلمانان پس از فرار احزاب وضعيت خوبى نداشتند. حدود يك ماه بيدارى شبانه در شرايط دشوارى كه اعصاب شجاع‌ترين مردان را هم خرد مى‌كرد، آنان را خسته و فرسوده كرده بود. هوا سرد بود و آنها در مدت طولانى محاصره سرماى سختى را در زير آسمان متحمل شده بودند و تنها پس از عقب نشينى احزاب فرصت يافتند كه در خانه‌هاى خود بياسايند و خود را گرم كنند. وضعيت تداركاتى آنان نيز بطور كلى رضايت بخش نبود.
به راستى كه بى‌اعتنايى مسلمانان نسبت به اين دشواريها و شتاب آنان براى محاصره دژهاى بنى قريظه اعجاب انگيز و قابل ستايش است.
غافلگيرى‌ غافلگيرى يا به زمان، يا به مكان و يا به روش بستگى دارد. غافلگيرى با استفاده از مكان يعنى اقدام به حركت از جايى كه دشمن انتظارش را ندارد. غافلگيرى با استفاده از زمان يعنى اقدام به حركت در زمانى كه دشمن انتظار ندارد. غافلگيرى با استفاده از روش يعنى پيكار با روش جديد و شيوه نوين.
فرمانده خلّاق كسى است كه براى نابودسازى نيروهاى مادى و معنوى دشمن، او را غافلگير سازد. زيرا يك حركت غافلگيرانه موفق، حركت دشمن را فلج و او را به كلى نابود مى‌سازد.
رسول خدا (ص) همه روشهاى غافلگيرى را به كار بست و ديديم كه چگونه با شيوه نظامى نوين يعنى كندن خندق، احزاب را غافلگير ساخت. همان طور كه پيش از آن در جنگ سرنوشت‌ساز بدر، با اسلوب جنگى صف، قريش را غافلگير كرده بود.