مسلمان حقيقى در اوج بيدارى است، بيشترين احتياط را به خرج مى‌دهد، براى رويارويى با دشمن آماده مى‌شود و نيرو آماده مى‌سازد و در جنگ و صلح دشمن را كوچك نمى‌شمرد. بنابراين آراسته بودن او به زيور روحيه جنگى جاى شگفتى ندارد، بلكه آنگاه كه چنين نباشد جاى شگفتى است.
اين موضوع، راز فتوحات اسلامى را، كه مدت هشتاد سال «١» ادامه يافت و گستره آن از چين در شرق تا فرانسه در غرب و از سيبرى در شمال تا اقيانوس آرام در جنوب را شامل گشت، بيان مى‌دارد.
دليل اين پيروزيها اين شعار مسلمانان بود: «بگو آيا جز اين دو نيكى يعنى پيروزى يا شهادت در انتظار ماست؟» «٢» همان اندازه‌اى كه ديگران حريص زندگى بودند، مسلمانان آرزوى مرگ مى‌كردند.
«الَّذينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ، فَزادَهُمْ ايماناً وَ قالُواحَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيلُ. فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ، لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظيمٍ» «٣» اينها كسانى بودند كه مردم به آنان گفتند: «مردم براى حمله به شما اجتماع كرده‌اند، از آنها بترسيد.» اما اين سخن بر ايمانشان افزود و گفتند: «خدا ما را كافى است و او بهترين حامى ماست.» پس با نعمت و فضل پروردگار بازگشتند در حالى كه هيچ گزندى به آنان نرسيد و از رضاى خدا پيروى كردند و خداوند بخششى بزرگ دارد.
من قاطعانه مى‌گويم، حتى در كتابهايى كه در نيمه دوم قرن بيستم در موضوع تاكتيك و استراتژى نوشته شده است تعبيرى روشنتر و تعريفى دقيقتر و فراگيرتر و در عين حال خلاصه‌تر از آنچه در اين آيه شريفه قرآنى درباره تعريف روحيه جنگى آمده است نخوانده‌ام. معناى اين آيه شريفه تنها به تعريف روحيه جنگى محدود نمى‌گردد، بلكه تعريف روحيه عالى را نيز در برمى‌گيرد. آرى اين گوشه‌اى از عظمت قرآن كريم، حتى در