شكست دهنده احزاب‌ «اذْ جآؤُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ اذْ زاغَتِ الْابْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونا. هُنالِكَ ابْتُلِىَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزالًا شَديداً» احزاب (٣٣)، آيه ١٠.
«قرآن كريم»: آنگاه از فرازو فرودتان به سراغ شما [به هجوم‌] آمدند، و آنگاه كه چشمهابرگشت و جانها به گلوها رسيد، و در حق خداوند گمانهايى [ناروا] كرديد. آنجا بود كه مؤمنان [به محنت‌] آزموده شدند، و تكانى سخت خوردند.
غزوه خندق: وضعيت عمومى:
مسلمانان:
پس از جنگ احد، مسلمانان بار ديگر صفوف خود را منظم ساخته از شرّ يهوديان بنى نضير رها شدند. به اين ترتيب مركزيت آنها در پايگاه امن مدينه تثبيت گرديد. آنان همچنين موفق شدند روحيه قريش و ديگر قبايلى كه قصد تهاجم به مدينه را داشتند و تحت تأثير خود قرار دهند. در اين فاصله آوازه‌شان دوباره در همه جا پيچيد و مخالفان درون و بيرون مدينه از قدرت آنان به وحشت افتادند.
مشركان و يهوديان:
قريش كه خود را از رويارويى با مسلمانان ناتوان مى‌ديدند، از حضور در بدر دوم خوددارى ورزيدند، زيرا به خوبى مى‌دانستند كه به تنهايى توان از بين‌