مى‌كشيد. بُراء بن عازِب گويد: رسول خدا (ص) در جنگ خندق آن قدر خاك برد كه شكم آن حضرت، با وجود كم مويى، پوشيده از خاك شده بود.
آن حضرت نه تنها در خوراك، پوشاك و آشاميدنى چون يكى از يارانش بود، بلكه بهترين آنها را به اصحاب مى‌داد و خود خشنترين و ناگوارترين را برمى‌گزيد. كارهاى خطرناك را خود به عهده مى‌گرفت و اجازه نمى‌داد كه ياران او به تنهايى خود را در معرض خطر قرار دهند. در حالى كه ديگر فرماندهان يارانشان را به خدمت مى‌گيرند، آن حضرت خود را وقف خدمت به يارانش كرده بود.
مشورت:
رسول خدا (ص) در هر كارى كه براى مصالح نظامى و غير نظامى مسلمانان مؤثر بود، با يارانش رايزنى مى‌فرمود. در همه غزوه‌ها، بجز غزوه حديبيه، به مشورت پرداخت و پيشنهادهاى آنان را به اجرا درآورد. حتى در مواردى چون غزوه احد كه با ديدگاه خود آن حضرت مخالف بود. در اين جنگ نظر بيشتر ياران آن حضرت بر بيرون رفتن از مدينه بود، امّا وى ماندن در شهر را ترجيح مى‌داد.
دليل اين كه در غزوه حديبيه با ياران خود مشورت نكرد، چنانكه گفتيم، اصرار آن حضرت بر مقاصد مسالمت‌آميزى بود كه آرامش مورد نياز براى انتشار اسلام را تأمين مى‌كرد. او در پرتو دورانديشى، نتايج مثبت صلح را براى دعوت اسلامى به روشنى مى‌ديد، در حالى كه ياران وى تنها به پيروزى زودرس مى‌انديشيدند.
شيوه‌هاى نو:
رسول خدا (ص) در جنگ شيوه‌هايى نو به كار بست. در جنگ بدر با به كارگيرى شيوه صف، بر نيروى قريش كه سه برابر نيروى وى بودند،- اما به شيوه جنگ و گريز مبارزه مى‌كردند- پيروز گشت.
در غزوه خندق، شيوه‌اى ناشناخته يعنى كندن خندق را عليه اعراب به كار بست.
در جنگهاى بنى‌نضير، بنى قريظه و خيبر از شيوه جنگ شهرى استفاده كرد. شگفت اين‌كه رسول خدا (ص) درست همان شيوه‌اى را به كار بست كه امروزه نيز به كار گرفته مى‌شود.
در محاصره طايف از منجنيق و دبابه استفاده كرد، در حالى كه استفاده از اين دو سلاح در ميان اعراب رواج اندكى داشت.
در غزوه بدر، مقرّى براى فرماندهى برگزيد و همه شرايط انتخاب مقرّ را مراعات‌