اعتنايى كرده باشد، تا آنكه خداوند دينش را يارى فرمود.
سراسر زندگانى پيامبر (ص)، نمايش درخشان اراده‌اى نيرومند و استوار است.
د- مسؤوليت پذيرى:
رسول خدا (ص) در تحمّل مسؤوليتهاى سنگين نظامى و غير نظامى كه واقعاً چهره تاريخ را دگرگون كرده است تنها بود.
به راستى كدام مسؤوليت از بار سنگين رسالت كه تا هنگام پيوستن به لقاءالله، بر دوش آن حضرت بود بزرگتر و پراهميت‌تر است.
گر چه ياران آن حضرت همه‌جا كمك كارش بودند، اما مسؤوليت اصلى برعهده خود وى بود.
ه- روحيه تزلزل‌ناپذير:
پيروزى يا شكست، روحيه رسول خدا (ص) را دستخوش دگرگونى نمى‌ساخت. تسلط بر اعصاب ايشان، در بدترين و دشوارترين اوضاع و احوال، به افسانه شبيه‌تر است تا به حقيقت! در جنگ احد كه مشركان بخشى از يارانش را در محاصره گرفته بودند، تسلط بر اعصاب كار ساده‌اى نبود، ولى با وجود اين، با حفظ خونسردى، كشتى طوفان زده مسلمانان را به ساحل نجات هدايت فرمود.
در جنگ احزاب، بويژه پس از خيانت يهود، تسلط بر اعصاب كار آسانى نبود. اما رسول خدا (ص) با حفظ آرامش در برابر احزاب ايستاد و يهوديان را نابود ساخت.
در جنگ حنين و هنگام شكست مسلمانان، حفظ خونسردى بسيار دشوار بود، اما رسول خدا (ص) تنها با چند تن از يارانش در برابر سيل بنيان كن نيروى تعقيبى مشركان پايدارى ورزيد و تا هنگام شكست دشمنانش بر اعصاب خويش مسلط بود. آنگاه يارانش بازگشت شيوه فرماندهى پيامبر(ص) ٣٧٢ تعيين و تداوم هدف:
ص : ٣٧٢ ند و ديدند كه اسيران مشركان در غل و زنجير بسته شده‌اند.
آنچه گفته شد، نمونه آرامش روحى آن حضرت در دوران شكست بود، اما در دوره پيروزى، خونسردى آن حضرت شگفت‌انگيزتر است.
نمونه آن فتح مكه است، در آن روز مسلمانان وى را ديدند كه سرش خم گشته در كمال تواضع و فروتنى است، تا جايى كه نزديك بود محاسن آن حضرت به قربوس زين برسد. هر چه پيروزى را بيشتر احساس مى‌كرد، سوار بر مركب از خود تواضع بيشترى‌