از نبطيهايى كه با مدينه داد و ستد داشتند استفاده كردند. اطلاعات به دست آمده نشان دهنده آن بود كه قدرت مادى و معنوى اسلام رو به افزايش است، بگونه‌اى كه روميان را بويژه در سرزمين شام مورد تهديد قرار داده است.
عوامل غزوه تبوك:
عوامل مستقيم‌ ارتش روم براى تهاجم به مرزهاى شمالى اعراب و پايان دادن سلطه اسلام در آن منطقه بسيج گرديد. به رسول خدا (ص) گزارش شد كه روميان گروههاى بسيارى را در شام گرد آورده‌اند و هِرَقْل دستمزد يكساله سربازانش را يكجا پرداخت كرده است و قبايل لَخْم، جُذام، عامِله و غَسّان نيز به او پيوسته‌اند و پيش قراولان‌شان تا بلقا پيشروى كرده‌اند.
عوامل غير مستقيم:
الف- پشتيبانى از آزادى نشر اسلام در بيرون از شبه جزيره عربستان- پس از نشر آن در داخل- و دفاع از اسلام در درون شبه جزيره.
ب- تقويت روحيه قبايل زير سلطه دولت روم كه به اسلام تمايل پيدا كرده اندك اندك به اين دين شريف مى‌گرويدند.
ج- پاك كردن اذهان از تأثيرات منفى عقب‌نشينى مسلمانان از موته.
د- شناسايى نيروى روم و همپيمانهايشان در سرزمين شام، به منظور آمادگى براى فتح آينده.
اهداف طرفين:
مسلمانان: پشتيبانى از آزادى نشر اسلام در سرزمين شام. زيرا كه اين سرزمين روزنه مهم نشر اسلام در بيرون از جزيره‌نماى عربستان به شمار مى‌رفت همانطور كه بازار حياتى تجارت عرب نيز بود.
روم: جلوگيرى از نفوذ مسلمانان بر اعراب تابع اين كشور؛ محدود ساختن انتشار دعوت اسلام در سرزمين شام؛ و تهاجم به دين تازه در قلمرو خودش.
شيوه فرماندهى پيامبر(ص) ٣٤٣ بسيج همگانى:
ص : ٣٤١