خندق، به ديگر مسلمانان نيز كمك مى‌كرد. از جمله هرجا سنگ بزرگى پيدا مى‌شد، او براى خرد كردنش حاضر مى‌گشت.
مسلمانان تمام طول مدت روز را كار مى‌كردند و براى اندكى استراحت، شبانگاه به خانه مى‌رفتند. پيامبر خدا (ص) خود بر امور مسلط بود و هيچ يك از مسلمانان جز با اجازه آن حضرت حق دست كشيدن از كار را نداشت.
ب- مسلمانان در دامنه كوه سلع و پشت به آن اردو زدند.
ج- پيامبر اكرم (ص) براى مصونيت زنان و كودكان آنان را در يكى از مناطق امن مدينه جاى داده، فرمودند كه از خانه‌هاى سست و بى‌دفاع خارج شوند.
د- پس از حفر موفقيت آميز خندق، مسلمانان در پشت آن سنگر گرفتند و از بيم آن كه مبادا مشركان آنها را دور زده از پشت مورد حمله قرار دهند و راه بازگشت به مدينه را بر آنها سد كنند، از موقعيت مطمئن و استراتژيك بلنديهاى كوه سلع بهره گرفته براى دفاع پشت جناح چپ خود از آن استفاده كردند.
مشركان و يهوديان:
الف- گروهى از يهوديان مثل سَلّام بن ابى الحُقيق و حُيَىِّ بن اخطب در مكه نزد قريش رفتند وآنان را به جنگ با پيامبر اكرم (ص) فراخواندند و وعده دادند كه در جنگ با مسلمانان آنان را همراهى خواهند كرد.
پس از موافقت قريش به جنگ عليه مسلمانان، يهوديان نزد غطفان و ديگر قبايل رفتند و آنان را نيز به جنگ با پيامبر (ص) فرا خواندند. آنان نيز با شنيدن خبر شركت قريش آماده جنگ شدند.
ب- پس از رسيدن قريش، غطفان و قبايل ديگر به حومه مدينه، حُيَىِّ بن اخطب توانست يهوديان بنى قريظه را وادار كند تا پيمان خود با مسلمانان را بشكنند و به احزاب بپيوندند.
ج- مواضع جنگى احزاب در اطراف مدينه به صورت زير بود:
١- قريش در جايى به نام سيلابگاه دومه، ميان جرف و زغابه مستقر بودند.
٢- غطفان و قبايل نجد در جايى به نام ذَنبِ نَقمى در كنار احد موضع گرفتند.