اعتنا نكرد و با تدارك نيرو تصميم گرفت، در هر شرايطى با مشركان رو در رو شود.
اين نبوغ در فرماندهى را رسول خدا (ص) به روشنى از خود بروز داد كه گوشه‌اى از دستاوردهاى آن، پيروزمند ساختن مسلمانان مغلوب بود.
من واقعاً اعتراف مى‌كنم كه وضعيتى نوميد كننده‌تر از وضعيت مسلمانان در روز احد، در تاريخ هيچ ملتى نخوانده‌ام. اما رسول خدا (ص) موفق گرديد كه آن وضعيت بسيار دشوار را با فرماندهى بى‌نظيرش به نفع خود تمام كند و نيروهايش را از نابودى حتمى برهاند و آنگاه بطرز بى‌مانندى اعتماد به نفس و قدرت مادى و معنوى‌شان را در مدتى كوتاه به آنان بازگرداند.
بدون شك رسول خدا (ص) در جنگ احد، فرماندهى درخشان و بى‌مانندى از خويش بروز داد.
مسايل تاكتيكى:
الف- سرپيچى از اوامر فرماندهى: تيراندازان مسلمان در مخالفت با فرمان پيامبر (ص) و عقب‌نشينى از مواضع اصلى‌شان- براى جمع غنايم- مرتكب خطا شدند و چنانچه عقب‌نشينى آنها نبود، نه خالد بن وليد مى‌توانست كه عقبه آنان را مورد حمله قرار دهد و نه قريش قادر به محاصره آنها بودند.
سرپيچى از اوامر فرماندهى در جنگ احد درس خوبى براى پيامد نافرمانى است؛ و نتايجى كه در اين جنگ به بار آمد، كافى است به مردم درسى بدهد كه هرگز مانند آن را تكرار نكنند.
ب- خوددارى از تعقيب دشمن: پس از تهاجم موفقيت‌آميز به منظور نابودى كامل دشمن، بايد او را به شدت مورد تعقيب قرار داد «١».
در مرحله نخست جنگ احد، پس از آنكه مشركان از مواضع خود گريختند و از لشكرگاه‌شان دور شدند، مسلمانان، زنان، چارپايان و شترانشان را در محاصره گرفتند، اما مرتكب اشتباه شدند و آنها را تعقيب نكردند. چنانچه مسلمانان سپاه شرك را دست‌