ايران «١» نيروهاى مسلح ايران نيز شبيه نيروهاى نظامى روم بود. مرزبانها و دهقانان فرماندهى سپاه را به دست داشتند و در سرزمينهاى وسيع و مستغلات پهناور، مستبدانه حكمرانى مى‌كردند. پادشاهان ايرانى براى حمايت نواحى جنوبى هم مرز با جزيرة العرب و نواحى جنوب غربى هم مرز با روم به خاندان منذر تكيه داشتند.
عقيده حاكم بر كشور و بيشتر مردم ايران مجوسيت بود و ارتش اين كشور نيز همانند روميان هدفى كه صفوفشان را يكپارچه سازد و به آنها انگيزه‌اى جز مزدورى بدهد نداشتند ... چنانكه فرماندهى نيز غالباً موروثى بود و فرماندهان به حسب و نسب و مقامشان نزد خسروان تكيه داشتند، نه بر لياقت نظامى و كارآيى جنگى خويش.
خلاصه:
گر چه شمار قبايل عرب پيش از اسلام بسيار بود، اما تفرقه موجب ضعف آنها گشته بود و سران خودخواه و نفس پرستشان آنها را زير سلطه ظالمانه خود گرفته بودند.
هيچيك از امپراتوريهاى ايران و روم از سازماندهى منظمى برخوردار نبودند. نه اعراب و نه روميان و ايرانيان، به هدفى كه در راه آن حاضر به فداكارى باشند مؤمن نبودند. شمار آنان بسيار امّا بى سر و سامان بود ولى شمار اندك مسلمانان منظم و سازمان يافته بود.
تحليل وضعيت نظامى طرفين‌ در خلال بحثهاى مربوط به وضعيت نظامى طرفين روشن شد كه مسلمانان- با وجود كمى شمار- از دشمنان مشرك ايرانى و رومى خود- با وجود شمار زياد آنها- نيرومندتر بودند. زيرا مسلمانان در رويارويى با دشمنان خود از امتياز اعتقاد استوار و ايمان ژرف نسبت به اهدافشان برخوردار بودند و با طيب خاطر همه دار و ندار خود را در راه آن اهداف مى‌بخشيدند.
در جنگ جهانى دوم و همه جنگهاى قديم و جديد شاهديم كه چگونه طرفين از