نيروهاى طرفين:
مسلمانان:
سى هزار نفر به فرماندهى رسول خدا (ص)، كه ده هزار نفرشان سواره بودند.
روميان:
يك نيروى بزرگ نظامى از روميان با پشتيبانى قبايل عرب، چون لَخْم، جُذام، عامله و غَسَّانْ.
آمادگيها:
مسلمانان:
رسول خدا (ص) به مسلمانان فرمان داد تا براى حركت به روم آماده شوند. آن حضرت به خلاف جنگهاى پيشين كه براى غافلگيرى دشمن مقصد حركت را پنهان نگه مى‌داشت، در اين جنگ چنين نكرد و آن را آشكار ساخت. هر وقت رسول خدا تصميم به جنگى مى‌گرفت، غير آن را آشكار مى‌كرد، مگر در تبوك.
اين جنگ هنگامى رخ داد كه هوا بشدت گرم بود؛ و رسول خدا (ص) راهى دور و دراز و دشمنان انبوهى را در پيش روى داشت. از اين رو مأموريت و مقصد حركت مسلمانان را اعلام داشت تا با در نظر گرفتن آمادگى دشمن و دورى مسافت تدارك لازم را ببينند.
آن حضرت در غزوه تبوك نيات خود را پنهان نكرد زيرا براى پيمودن راه دراز تبوك در تابستان لازم بود كه پيش از حركت مجاهدان، آذوقه مورد نيازشان تأمين شود، مبادا كه در اثر كمبودهاى تداركاتى شكست بخورند و به اهدافشان نرسند.
تجهيز سپاه بزرگ اسلامى و تأمين نيازمنديهاى آنان از نقليه و اسلحه، بدون مشاركت فعالانه مسلمانان توانگر انجام پذير نبود. از اين رو آنان با طيب خاطر اموال خود را بخشيدند و مسلمانان از گوشه و كنار نداى جهاد را لبيك گفتند.
منافقان با توجه به گرماى شديد، رسيدن ميوه‌ها، دورى مسافت و قدرت دشمن فرصت را غنيمت شمردند و به سست كردن اراده مسلمانان و تضعيف روحيه آنان پرداختند. اما تلاشهاى آنان ناكام ماند و مسلمانان، بجز سه تن، از جهاد سرپيچى نكردند. از آنجا كه رسول خدا (ص) به صداقت نيروهاى عبدالله بن أُبَىّ اطمينان‌