شيوه فرماندهى پيامبر(ص) - خطاب الموصلي، محمود بن شيت - الصفحة ١٨٨
مشكلات خارجى در درجه نخست از سوى مشركان آفريده مىشد. اينان پس از جنگ احد اقدام به جنگ تبليغاتى عليه مسلمانان كرده دستاوردهاى آن را بزرگ و ارزشمند جلوه مىدادند و از منزلت مسلمانان مىكاستند. دسته ديگر از مشكلات خارجى از سوى قبايل مجاور آفريده مىشد. اينان اعرابى بودند كه سربه فرمان زورمندان بودند و خود را صلحجو و آرامش طلب جلوه مىدادند. اما نسبت به مردمان ناتوان بدون هيچ نرمى و شفقتى زروگويى و سختگيرى مىكردند.
مسلمانان ناگزير بودند كه پاكسازى را يك بار ديگر تكرار كنند تا صفوفشان نظم مجدد بيابد؛ سلطه كامل آنان بر مدينه منوره و قبايل مجاور دوباره تثبيت شود؛ و عظمت از دست رفته خود را در ميان مشركان قريش و قبايل عرب و همپيمانانشان بازآرند.
مشركان:
با اينكه پيامدهاى دراز مدت جنگ احد به نفع قريش نبود، از نتايج آن بسيار خشنود بودند. در حقيقت، پيروزى آنها تنها جنبه تاكتيكى داشت و از نظر استراتژيكى شكست خورده بودند. به عبارت ديگر پيروزى آنها جنبه ظاهرى داشت و به واقع شكست خورده بودند، اما غافل از نتيجه واقعى جنگ سرگرم مباهات به پيروزى خود گشته آن را به اعراب همه نقاط اعلان كردند.
قبايل صحرانشين مجاور مدينه نيز همانند مشركان از پيامدهاى جنگ احد، ارزيابى درستى نداشتند. از اين رو در مسلمانان طمع بستند و پنداشتند كه ملت اسلامى، اينك براى آنها به صورت لقمهاى چرب درآمده است.
يهوديان:
يهوديان چنين مىپنداشتند كه جنگ احد مسلمانان را تضعيف كرده است و بايد در فرصت مناسب انتقام خون برادرانشان يعنى بنى قنيقاع و نيز انتقام كَعب بن اشرف را بگيرند. به اين منظور آغاز به ايجاد وحشت و مشكل آفرينى كردند.
هدفهاى طرفين:
مسلمانان:
مبارزه با مداخله يهوديان و مشركان در امر نشر اعتقادشان و دفاع از مال و جان دربرابر تجاوزگران.
مشركان و يهوديان:
از ميان بردن مسلمانان و تاراج اموالشان.