خورده بودند، يك تاكتيك كامل غافلگيرى بود. صفوف سپاه اسلامى چنان به هم ريخت كه دوست را از دشمن باز نمى‌شناختند و روحيه بسيارى از آنها خرد شد و نمى‌دانستند چه مى‌كنند.
اين غافلگيرى براى قريش فرصتى پيش آورد كه مسلمانان را نابود سازند و قدرتشان را ريشه كن كنند، ولى از اين موقعيت عالىِ نظامى نتوانستند استفاده كنند. در نتيجه اين فرصت مناسب را كه مى‌توانست نتايج قطعى برايشان در پى داشته باشد [بحمدالله‌] از دست دادند.
درسهايى از احد:
كسب اطلاعات:
پيش از آن كه قريش زمان مناسبى را براى حركت سوى مدينه به منظور جنگ انتخاب كنند، مسلمانان به وسيله نامه عباس عموى پيامبر (ص) درباره مقاصد، قدرت و حركت آنها اطلاعاتى كافى به دست آوردند.
پيش از جنگ نيز مسلمانان با فرستادن گشتيهاى شناسايى، مواضع نيروهاى قريش را شناسايى كردند و پس از جنگ نيز گشتيهاى شناسايى آنان، مسير بازگشت مشركان را زير نظر گرفتند.
تلاش مسلمانان براى دستيابى به اطلاعات، در منع قريش از غافلگير ساختن آنها در مدينه سودمند افتاد.
فرماندهى:
فرماندهى كل قريش در جنگ احد با ابوسفيان بود. ولى در ميدان نبرد هيچ نشانى از يك فرمانده با تجربه در وى ديده نشد و تسلط او بر نيروهاى زير فرمانش به اندازه‌اى ضعيف بود كه زنان، برخلاف تمايل او، شهيدان مسلمان را مثله كردند و او هيچ كارى نتوانست انجام دهد. «١» ش شيوه فرماندهى پيامبر(ص) ١٨٣ پيوست«ه» شهيدان احد(خداى از آنان خشنود باد):
ص : ١٨٠