عوامل شكست:
پيروزى يا شكست؟:
من با ديدگاه مورخانى كه معتقدند، در احد مشركان پيروز شدند و مسلمانان شكست خوردند مخالفم. زيرا تحليل نظامى نبرد نشان مى‌دهد كه به رغم زيانهاى سنگين وارده بر مسلمانان، پيروزى با آنان بود.
براى آشكار شدن حقيقت نتيجه جنگ احد، موضوع را صرفاً از نقطه نظر نظامى مورد كند و كاو قرار مى‌دهيم.
مسلمانان در آغاز نبرد پيروز گرديدند، تا آنجا كه توانستند مشركان را از لشكرگاهشان بيرون برانند، اموال و زنانشان را محاصره كنند و پرچمشان را به خاك بمالند. اما محاصره غافلگيرانه خالد بن وليد از پشت و هجوم دشمن از جلو، از برترى نيروهاى اسلامى كاست. اين وضعيت جنگى موجب وارد آمدن زيانهاى سنگين بر سپاه اسلام گشت، اما پيروزى تا پايان نبرد با آنان بود. زيرا در تحليل نظامى، نتيجه جنگ نه با زيانهاى جانى، بلكه با هدف حياتى كه همانا نابودى مادى و معنوى دشمن است سنجيده مى‌شود.
آيا مشركان توانستند مسلمانان را از نظر مادى و معنوى نابود سازند؟
بدون شك حركت خالد بن وليد موجب شد كه مسلمانان غافلگير شوند و به محاصره مشركانى- كه شمار نيروها و تجهيزاتشان پنج برابر آنان بود- درآيند. هدف اين نيروى برتر جنگى، نابودى كامل سپاه اسلام بود. اما اينكه ديده مى‌شود يك نيروى برتر و كوبنده، نيروى كوچكى را از همه سو در محاصره مى‌گيرد و سپس اين نيرو تنها با دادن ده درصد تلفات رهايى مى‌يابد، بدون شك چيزى جز يك پيروزى نيست.
ناكامى يك نيروى عظيم در نابودسازى مادى و معنوى نيرويى كوچك را- آنهم در شرايطى چنين سخت و دشوار- نمى‌توان براى آنها پيروزى محسوب كرد.
قريش موفق به تأثيرگذارى بر روحيه مسلمانان نيز نگرديدند؛ و گرنه كى مى‌توانستند تنها يك روز پس از جنگ احد- بدون آنكه قريش جرأت كنند با آنها درگير شوند- در بيرون مدينه مورد تعقيب قرارشان دهند. بويژه آنكه رسول خدا (ص)، بدون كمك‌