خداوند عمل هابيل را پذيرفت. زيرا كار او براى رضاى خدا بود. هنگامى كه حاجيان قربانى مى‌كنند، خداوند گوشت و پوست نمى‌خواهد ﴿لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَ لَا دِمَاؤُهَا وَ لكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ﴾ [١] بلكه خداوند روح تقوا را مى‌خواهد. بنابراين ارزش قربانى و اعمال به نيت است. در طول روز اعمال زيادى از ما سر مى‌زند، امّا اگر در آنها نيت رضاى خدا باشد، در پيشگاه خدا حساب مى‌شود. حتى درس و بحث انسان اگر براى رضاى خدا باشد، ارزش دارد. چه بسيار افرادى كه به اندك زمانى در بحث و درس به مقامات بالا رسيده‌اند، به خاطر نيت پاكى كه داشته‌اند.

آقايان عزيز روحانى! «لِكُلِّ شَىْ‌ءٍ زَكاةٌ وَ زَكاةُ الْعِلْمِ نشْرُهُ» [٢] هر چيزى زكات دارد و زكات علم نشر آن است يا در جاى ديگر آمده: «زَكاةُ العِلْمِ الْعَمَلُ بِالْعِلْمِ» تدريس يكى از زكاتهاى علم است. پس بهترين زكات علم اين است كه بهتر بتواند شاگرد تربيت كند.

پس علمى را كه در راه خدا كسب كرده‌ايد، نبايد آنرا حبس كنيد. خدا رحمت كند علماء و بزرگان دين را. مرحوم شيخ‌ انصارى به اين زودى به كسى اجازه اجتهاد نمى‌داد ولى به بعضى مانند مرحوم آخوند خراسانى اجازه اجتهاد داد. بين خانه شيخ مرتضى انصارى و آخوند خراسانى ديوارى فاصله بود. گفت: آنقدر زحمت كشيدم تا خانه‌اى تهيه كنم كه در كنار

[١]- حج/ ٣٧.

[٢]- غرر الحكم، ج ١، ص ٤٢٤.