حساب خودش برسد و حركات و رفتارش را بررسى كند و به كارهايى كه انجام داده ملاحظه كند و ببيند كه آيا مطابق دستور خدا بوده يا خير؟ حضرت مى‌فرمايد: انسان بايد به قدرى سختيگرى كند كه از حسابرسى دو شريك نسبت به يكديگر بيشتر باشد.

در وجود انسان دو نيروى الهى و شيطانى وجود دارد انسان بايد مواظبت كند و نگذارد كه نيروى شيطانى سهم شريك ديگر را بردارد و متأسفانه آنقدر هواى نفس قوى است و انسان اسير هواهاى نفسانى مى‌شود آنقدر كه شيطان به سهمش مى‌رسد، خداوند به سهمش نمى‌رسد. يعنى انسانها حق بندگى پروردگار عالم را بجا نمى‌آورند. نفس اماره انسان را وادار به خلاف مى‌كند چون ﴿لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ﴾ [١] است. حال اگر مى‌خواهيد جزء متقين‌ باشيد، بايد با نفس اماره مبارزه كنيد، تا پيروز شويد. چگونه انسان خود را محاسبه كند؟ انسان بايد ببيند كه آب و غذايش از كجا تأمين شده است و پوشاكش از كجا به دست آمده است آيا از حرام است يا از حلال؟ خداوند مى‌فرمايد: راههاى حرام زياد است «لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ وَ اتَّبِعُوا سَبيلى» لكن مرد هنرمند كسى است كه جلو خود را بگيرد و كارهاى ناشايست انجام ندهد و خود را كنترل كند. زن و بچه انسان مسئول نيستند، آنها آب و نان و پوشاك مى‌خواهند پس اين مرد خانه است كه بايد مراقب خوراك و پوشاك باشد و آنها را از راه حلال

[١]- يوسف/ ٥٣.