مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٨٣
سنت معصوم (ع) به عنوان عالمان و مفسران وحى و بر اين اساس؛ سياستگذاران و سياستمداران امت، نظام و دولت اسلامى به عنوان مشروعيت نظام سياسى، دولت و سياستهاى آن از يك جهت و در عين حال ب- حكومت (حكام مورد پذيرش و منتخب) مردمى، به مثابه مقبوليت سياسى، از جهت ديگر، در ساختارى يگانه و به صورت سازوارى فراهم مىآيند. در اين صورت بجاى دوآليسم و جدايى رايج و غالب دين و سياست، شرع و عرف و مشروعيت و مقبوليت و نيروها و نهادهاى اين دو حوزه و احيانا تعارض و تنازع آنها، تقريب، تعاون و توحيد يا يگانگى اين دو جهت مردمى و دينى را تنظيم و ترسيم كرده و به نمايش مىگذارد. در پاسخ به چگونگى يا سازكار (مكانيسم) اجرايى و جنبه نهادين، عينى و عملى يا تحققى مردمسالارى دينى نيز لازمست ابتدا بر نهادهاى سياسى اسلام تأكيد كرد، از قبيل همان نظام و نظامنامه قانونى يا شريعت، بيعت، شورا، مشاركت و ساير نهادهاى پيش گفته كه به تصريح روسو هم كارامد بوده و هم پايدار هستند. به تعبير ديگر، نظريه و نظام مردمسالار دينى، با اين نهادها، سازكارها و اصول سياسى؛ مشروعيت و مقبوليت خويش را در ساختارى معقول و كارامدى تحقق مىبخشد. نظريه و نظام مردمسالارى دينى متعادل كه تبيين كننده و تضمين سازنده توسعه مادى و اقتصادى، تعادل سياسى و اجتماعى و تعالى فرهنگى و اخلاقى شخصى و فردى و جمعى و ملى خواهد بود. بدين ترتيب بر اساس خاستگاه عقلانى، اساس دينى و مشروعيت، عامل عرفى و مقبوليت و رويكرد عملى و كارامدى سياسى، ساختار همگون نظام اسلامى را به گونهاى مىتوان ترسيم و نمودار ساخت.
به اعتبارى ديگر سياست و نظام سياسى اساساً و از ديدگاه اسلام و نوع صاحبنظران قويم سياسى، بسان هر پديده سياسى ديگر، سه مرتبه وجودى و معرفتى دارد. اين مراتب سهگانه به ترتيب عبارتند از: مرتبه حقيقى يا بنيادين، مرتبه ماهوى يا مبنايى و مرتبه شكلى يا واقعى و به اصطلاح تحققى. مرتبه حقيقت پديده و پديدهشناسى سياسى با كمك عقل و به روش عقلى و استدلالى، به طرح و تجويز اصل ضرورت پديدههايى از قبيل ضرورت امنيت، وحدت، نظام سياسى، دولت، اقتدار و كارامدى، از جمله دين و سياست و ضرورت و رابطه اين دو و همين