در كشورهاى عربى همانطور كه قبلًا گفته شد در بسيارى از كشورهاى عربى مانند سودان، اردن، سوريه و عربستان سازمانهاى اخوان‌المسلمين با الگوبردارى از نمونه مصرى خود پديد آمده‌اند. كاملًا بديهى است وقتى اين سازمانها نام و ساختار يكسان و اهداف و روشهاى عملى مشابه با جماعت اخوان در مصر دارند، مانند اين گروه هميشه اشتياق و اراده زيادى از خود براى شركت در انتخابات، تشكيل حزب و فعاليتهاى سياسى اجتماعى علنى و به دور از اعمال خشونت نشان داده و مى‌دهند.

در حقيقت سازمانهاى اخوان‌المسلمين در اين كشورها توانايى زيادى براى فعاليتهاى حزبى و جلب آرا دارند و اگر فعاليت آنها غير قانونى و ممنوع نگردد (عملى كه به كرات در مورد همه آنها اعمال شده است) خودشان هرگز از آن سر باز نمى‌زنند. (همان، ص ٩٣)

همچنين مى‌توان افكار حسن البنا و عملكرد اخوان‌المسلمين به طور مستقيم يا غير مستقيم در انتخاب روشهاى دموكراتيك و پذيرش مردم‌سالارى توسط بسيارى از گروههاى اسلامگرا به ويژه سازمانهاى اهل تسنن داشته است‌ (همان، ص ١١)

نتيجه‌گيرى‌

در مقام تمثيل، مشروع دانستن شركت در انتخابات پارلمانى و فعاليتهاى مشابه توسط حسن البنا همچون مجوزى بود كه پس از آن در طى ساليان متمادى تاكنون بارها توسط گروههاى اسلامگراى ديگر مورد استفاده قرار گرفته است. مى توان به جرئت گفت، اگر روشنفكران متقدمى همچون بنا از سر آگاهى و بينش به تحولات زمان و مكان، روشهاى مردمسالارانه را براى مبارزات اسلامى خود بر نمى‌گزيدند، تعداد گروههاى افراطى همچون القاعده و طالبان و شمار طرفدارانشان امروز بسيار بيشتر از آنچه كه هست مى‌بود. اگر چه افكار و اقدامات عملى بنا در حقيقت باعث نهادينه شدن سنت احترام به قواعد مردم‌سالارى؛ پرداختن به فعاليتهاى علنى به جاى اقدامات زيرزمينى و تحزب در بين فعالان و گروههاى اسلامگرا شد، ولى تصميم‌گيرى در اين مورد براى او بسيار خطرناك و احتمالًا يكى از علل ترور وى‌