١) انديشه دموكراسى غربى، عناصر عمده فوق را جهانى ساخت و همزمان با بازگشت دانشجويان اعزامى به خارج كشور در زمان فتحعلى‌شاه قاجار آن را توسط حاملان اين انديشه، به داخل ايران وارد كرد (ر. ك به: حاضرى، ١٣٧٢). همزمان با شكل‌گيرى مقدمات فكرى نهضت مشروطيت، اين انديشه در ايران توسط طرفداران كنستيتيسيون خواهى تقويت شدد و با حمايت سفارت انگلستان در جريان بست‌نشينى متحصنين باغ سفارت انگلستان عاميّت يافت‌ (ر. ك به: حسينيان، ١٣٨٠). اگر چه تغيير ماهيت جنبش از عدالتخواهى به مشروطه‌طلبى انحرافى بود كه در جنبش رخ داد، اما نفس مشروطه‌خواهى موجب مطرح شدن عناصر عمده انديشه دموكراسى در ايران شد و در طول زمان به بهانه‌هاى مختلفى توسط شخصيتها و گروههاى سياسى مورد تشبث واقع شد. از فايده عملى قضيه كه موقتاً صرف نظر كنيم، با اين حركت، مفاهيم آزادى بيان، مطبوعات و اجتماعات و مفاهيم ملت، شهروند، لزوم تصميم‌گيرى جمعى، انتخابات و حق رأى و نظارت همگانى وارد فرهنگ عمومى و سياسى مردم ايران شد.

تا پيش از رخداد مشروطيت و مقدمات آن؛ اين مفاهيم در جهان غرب و در نوشته‌هاى منورالفكران مكرر ذكر شده بود، ولى پيروزى نهضت مشروطيت، آن را در مهم‌ترين حاصل مشروطيت؛ يعنى «قانون اساسى و متمم آن» وارد كرد. بخش‌