شهروند خود را از جهت دينى، متعهد به رفتار سياسى مى‌داند و نوعى قصد قربت و جهت‌گيرى غايى به سمت خداوند را در آن لحاظ مى‌كند. بنابراين نوعى لطافت و معنويت در اين نوع مردم‌سالارى دميده مى‌شود. همين جنبه از مردم‌سالارى دينى، وى را وا مى‌دارد تا براى اين نوع رفتار سياسى حاضر به پرداخت بى‌نهايت هزينه در رفتار سياسى شود. حتى اين ظرفيت‌گشايى در جبهه حكومت‌كنندگان نيز مى‌تواند متجلى باشد؛ يعنى آنان اگر از دريچه دينى به كارشان بنگرند و خدمت به بندگان خداوند را عبادت تلقى كنند. اين انگيزه عرفانى، شور و شعف آنان را در خدمتگزارى صد چندان مى‌كند؛ زيرا براساس محاسبات خشك عقل ابزارى و اقتصادى به كارشان نمى‌نگرند. «ان كنتم مؤمنين».

٤- ٢) دموكراسى دينى نوعى سيستم سياسى است كه فرد را در محذورات تحقق فرديت از يك سو و بى‌حسى سياسى و عدم تعهد در قبال اجتماع بزرگ‌تر؛ يعنى سرنوشت جامعه از سوى ديگر قرار نمى‌دهد (شواليه، ١٣٧٣، ص ٢٥٩- ٢٤٩) يا فرد را در تعارض بين منافع فردى يا مصلحت عمومى قرار نمى‌دهد، بلكه به دليل غايت‌نگرى خداوندى و اينكه فرد مؤمن ايرانى در هر حالت مى‌كوشد تا به سمت غايت دينى و كسب رضايت خداوندى دست يابد، لذا در مواردى با ايثارگرى و گذشت از حق خود به نفع جامعه و مصلحت عامه هم خير عمومى را ترجيح داده است و هم به ايثار معطوف به قرب خداوندى، رضايت خاطر و رشد فرديت خود را كسب كرده است. بدين‌ترتيب دموكراسى دينى با ترويج ارزشهاى دينى و اشاعه آن در ميان نسلهاى خود، مى‌تواند شكاف ميان نسلها را كاهش دهد و با اشاعه اين ارزشهاى دينى حس فداكارى ملى را تضمين كند. «ان كنتم مؤمنين».

٥- ٢) دموكراسى دينى ايران، پيشرفته‌ترين مباحث از نوع خود را در جهان برانگيخته است. بخشى از اين پيشرفت مديون در معرض آزمون عملى قرار گرفتن نظريه و انديشه‌هايى است كه پيشتر صرفاً در سطح مباحث آكادميك بود و اكنون با توجه به كسب قدرت توسط جنبش اسلامى در عرصه عمل به اجرا در مى‌آمد. طبعاً اجراى اين نظرات پس از مباحث نظرى متفاوت و پرشورى بود كه از سوى طرفهاى گوناگون درمى‌گرفت و از سوى ديگر، نظرات واقع‌گرايانه و معطوف به واقعيتهاى‌