بنيادى اين انقلاب نسبت به ديگر نهضتهاى ايران در سده اخير، مكتبى و اسلامى بودن آن است، ملت مسلمان ايران پس از گذر از نهضت ضد استبدادى مشروطه و نهضت ضد استعمارى ملى شدن نفت به اين تجربه گرانبار دست يافت كه علت اساسى و مشخص عدم موفقيت اين نهضتها مكتبى نبودن مبارزات بوده است. گرچه در نهضتهاى اخير خط فكرى اسلامى و رهبرى روحانيت مبارز سهمى اصلى و اساسى را برعهده داشت، ولى به دليل دور شدن اين مبارزات از مواضع اصيل اسلامى، جنبشها به سرعت به ركود كشانده شد. از اينجا وجدان بيدار ملّت به رهبرى مرجع عالى قدر حضرت آيت‌اللَّه العظمى امام خمينى (ره) ضرورت پيگيرى خط نهضت اصيل مكتبى و اسلامى را دريافت و اين بار روحانيت مبارز كشور كه همواره در صف مقدم نهضتهاى مردمى بود با رهبرى ايشان تحرك نوينى يافت براى اينكه تاريخ تلخ نهضتهاى گذشته تكرار نشود، براى پاسخگويى به مطالبت تاريخى ملّت مسلمان ايران بايد گفتمانى شكل مى‌گرفت كه هم خود حكم مهم‌ترين پاسخ به اين درخواستها را مى‌داشت و هم ظرف پاسخگويى به اين مطالبات مناسب مى‌نمود. با زمينه‌شناسى، مسئله‌شناسى و مخاطب‌شناسى درستى كه از سوى رهبرى دينى نهضت اسلامى صورت گرفت نظريه محورى انقلاب اسلامى مطرح شد.

انقلاب اسلامى كه در شعارهاى محورى خود مطالبات تاريخى ملّت ايران را متبلور ساخت، داراى چند ويژگى كليدى است كه شناخت آنها به شناخت انقلاب و توانمندى آن در پاسخگويى بدان مطالبات كمك مى‌كند:

١- انقلاب اسلامى، انقلابى مردمى و فراگير است كه تمام مردم ايران در اين قيام شركت داشته‌اند و اختصاص به طبقه يا قشر خاصى ندارد.

٢- انقلاب اسلامى بر پايه اصول و ارزشهاى مدرنيته اتفاق نيفتاد و رهبرى و اصيل‌ترين مولدان فكرى آن را روحانيت و روشنفكران دينى به عهده داشتند.

٣- انقلاب اسلامى بر پايه ارزشهاى دينى، سنتهاى اصيل و ريشه‌دار و معنويت شكل گرفت و به تعبير فوكو كه از نزديك با آن آشنا شده بود، انقلابى است كه در آن نَفَس مذهبى دميده شده است.

٤- انقلاب اسلامى با محوريت گفتمان دينى و به رهبرى يك رهبر دينى و ملّى‌