در دوران معاصر نيز فقها و نويسندگان شيعه برجسته‌اى در لبنان ظهور يافته‌اند كه در ميان آنها آيت‌اللَّه محمدمهدى شمس‌الدين (١٣٧٩- ١٣١٣ ش) جايگاه والايى دارد. وى علاوه بر عمرى تلاش در عرصه‌هاى مختلف علمى و پژوهشى كه منجر به انتشار آثار بسيارى در زمينه‌هاى مختلف فقهى، اصولى، سياسى و تاريخ اسلام شده است، (حسينى، ١٣٧٩، صص ٢٨- ٧) از نظر عملى نيز در عرصه‌هاى سياسى و اجتماعى عراق و لبنان حضور جدى داشته است. (موسى، ١٩٩٣، صص ٣٤- ٣٠)

فعاليت او به عنوان رئيس «مجلس اعلاى شيعيان لبنان» در دو دهه آخر عمر نيز باعث برخورد عينى وى با مسائل مهم سياسى جوامع اسلامى شد. بررسى آثار سياسى مهم شمس‌الدين از جمله: «نظام حكومت و مديريت دراسلام» (١٩٩٥)، «جامعه سياسى اسلامى، مبانى فقهى تاريخى» (١٩٩٢)، «صلاحيت زنان براى رياست دولت» (١٩٩٦) و «ارزيابى فقهى خشونت مسلحانه در اسلام» (٢٠٠١) نشان مى‌دهد كه بر اساس آراى ابتكارى وى، از جمله نظريه «ولايت الامة على نفسها» (ولايت مردم بر خود)، دولت اسلامى در عصر حاضر مى‌تواند سازگارى بسيارى با مردم‌سالارى و اصول آن داشته باشد.

هدف اصلى اين مقاله نشان دادن جايگاه مردم‌سالارى و مؤلفه‌هاى اساسى آن در آراى سياسى شيخ شمس‌الدين است. البته با توجه به اختلافات موجود در تعريف شاخصها يا مؤلفه‌هاى اساسى مردم‌سالارى‌ (دال، ١٣٧٩، صص ٧٨- ٥٧ و كوهن، ١٣٧٣، صص ٢٧- ٢١) در اينجا آزادى، برابرى سياسى و حقوقى، حاكميت مردم، مشاركت و رضايت عمومى و قانونگرايى به عنوان مهم‌ترين مؤلفه‌هاى يك نظام مردم‌سالار در عصر حاضر انتخاب شده‌اند.

آزادى‌

بررسى‌هاى مختلف محققان نشان مى‌دهد مفهوم آزادى همانند مردم‌سالارى و ساير مفاهيم سياسى در جهان اسلام، دچار تحول شده و بحث در مورد انواع آزاديهاى سياسى و اجتماعى به معناى مدرن آنها در طول سده بيستم مورد توجه انديشمندان مسلمان قرار گرفته است. (روزنتال، ١٣٧٩، ص ٩٢ و لوئيس، ١٣٧٧، ص ٢٢)