در اين نوشتار پس از معرفى اجمالى حسن البنا و اخوان‌المسلمين، نظرات بنيانگذار اين گروه پيرامون تحزّب و شيوه‌هاى مسالمت‌آميز مبارزه سياسى، پارلمانتاريسم، ميزان انطباقشان با موازين اسلامى و امكان به كار بردن آنها به عنوان ابزارى در جهت تحقق حكومت اسلامى به تفصيل بررسى مى‌گردد.

اخوان‌المسلمين‌

از ٧٠ سال قبل كه حسن البنا براى گروه اسلامگرايى كه تأسيس كرده بود نام اخوان‌المسلمين يا برادران مسلمان را برگزيد كمتر كسى تصور مى كرد اين جمعيت علاوه بر آنكه با از سر گذراندن فراز و نشيبهاى سرسام‌آور دهه‌هاى متمادى، بقا و فعاليت مؤثر خود را در عرصه‌هاى مختلف زادگاهش مصر حفظ كند، در عرصه پهناور جهان اسلام نيز چنان پرنفوذ و اثرگذار شود كه اكثر كشورهاى عربى اكنون داراى سازمان اخوان‌المسلمين با نام، ساختار و الگوى كاملًا يكسان و اهداف مشابه الهام گرفته از نمونه اوليه مصرى خود هستند و بسيارى از گروههاى اسلامگراى ساير ممالك اسلامى (بيشتر اهل تسنن و تا حدودى شيعه مذهب) نيز در فعاليتها و ساختار خود تحت تأثير اين جماعت قرار دارند. (طلوعى، ١٣٧٧، ص ٤٢٢)

آوازه اين سازمان چنان است كه بعضى مورخين آن را يكى از پر سروصداترين و در عين‌حال مرموزترين و ناشناخته‌ترين گروههاى‌سياسى خاورميانه و جهان مى‌دانند (همان، ص ٤٢١). وقتى سال ١٩٤٨ اين سازمان با حدود ٢ ميليون عضو در مصر غير قانونى اعلام و منحل شد، روزنامه آخرالساعه (كه بعدها ارگان‌دولت حزب‌سعه شد) با لحن‌نيشدارى نوشت: «اين نهضت تنها يك حزب نبود، بلكه به كشورى مى‌مانست؛ چرا كه همه‌گونه تشكيلات لازمه يك كشور را از ارتش گرفته تا مدرسه و كارخانه و مؤسسه بازرگانى و بيمارستان يك جا در اختيار داشت». (آقايى، ١٣٦٥، ص ١٨)

اكنون جا دارد نگاهى داشته باشيم به نظريات حسن البنا درباره نسبت بين استفاده از شيوه‌هاى مسالمت‌آميز مبارزه سياسى در قالب تشكيل احزاب و عقايد اسلامى.