كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٨٨ - اجرت گرفتن بر عمل تعبدى
است كه هم متعلق امر اقيموا الصلوة است و هم متعلق امر وأوْفُوا بِالْعُقُودِ مكلّف مىتواند در مقام امتثال، قصد هر دو امر كند و براى خدا عمل را به قصد هر دو بياورد و چون به قصد امتثال در امر الهى انجام داده است تعدد سبب، موجب تعدد و ازدياد اخلاص مىگردد. معناى تأكّد اخلاص همين است.
پاسخ امام (رحمه الله): امام راحل از هر سه احتمال پاسخ داده و مسأله تأكّد اخلاص و تضاعف وجوب را ناتمام دانسته است.
پاسخ احتمال الف: تأكيد امر اوّل در موردى است كه موضوع آن، عمل مهمى است و لذا آمر تأكيد مىكند، يا به اين صورت كه از الفاظ تأكيد استفاده مىكند و دستور اكيد صادر مىكند و يا دوباره به همان عمل امر مىكند؛ مثلًا يك بار ديگر مىگويد: «صلّ» يا «صم». امّا اگر هر امرى به دليلى، از مولى صادر شده باشد امر دوم مؤكّد امر اول نخواهد بود. در مورد بحث، امر عبادى به يك منظور به نماز تعلق گرفته و امر اجارى به منظور ديگرى، و هر كدام غرض و هدفى را تعقيب مىكنند؛ در اينگونه موارد حتى اگر امر دوم به ذات عبادت بار شود (بار ديگر هم بگويد: «صلّ» يا «صم» ولى به يك منظور ديگرى) امر عبادى است، زيرا موضوع امر عبادى مثلًا نماز يا روزه است ولى موضوع امر اجارى وفا به عقد است و در علم اصول ثابت شده است كه احكام، از عناوين به معنونات سرايت نمىكنند و هر عنوان امر جدا دارد؛ آرى اگر كسى نماز را در خارج به قصد هر دو امر بياورد اين عمل مجمع دو عنوان مىگردد ولى جاى تأكّد نيست زيرا موطن تعلق امرها (عناوين) موطن اختلاف موضوعات و متعلقات است و موطن اتحاد آنها (عمل خارجى) موطن تعلق امرها نيست تا يكى مؤكّد ديگرى باشد.
ضمناً با همين بيان از احتمال دوم و سوم هم مىتوان پاسخ داد. زيرا مبناى احتمال ثانى هم اين است كه امر اجارى به خود عمل عبادى و موضوع عبادى تعلق گرفته باشد، درحالىكه ديديم موضوعات متعدد است و وجهى ندارد تا قصد تقرب به امرى كه موضوع جدايى دارد مصحّح و مؤكّد قصد قربت به امر ديگر باشد. مبناى احتمال ثالث هم بر اتحاد عمل خارجى است كه امر ندارد و آنچه كه امر دارد (متعلقها و