كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٤ - پيشگفتار

فرمودند:

«إنّما العلم ثلاثة: آية محكمة أو فريضة عادلة أو سنّة قائمة وما خلاهنّ فهو فضل».[١]

منحصراً دانش واقعى سه علم است: ١. علم آيه محكمه؛ ٢. علم فريضه عادله؛ ٣. علم سنت قائمه و غير از اين‌ها فضل است.

مرحوم علامه ملا احمد نراقى در كتاب‌ عوائد الأيّام‌ ذيل حديث مذكور مى‌نويسد:

«وفسّرت الآية المحكمة باصول العقائد التى براهينها الآيات المحكمات، والفريضة العادلة بفضائل الأخلاق وعدالتها كناية عن توسطها، والسنّة القائمة بشرايع الأحكام ومسائل الحلال والحرام»[٢]

آيه محكمه به اصول عقايد اشاره دارد كه براهين آن آيات محكمات (كتاب تكوين و تشريع) است. و فريضه عادله به فضائل اخلاقى و علم اخلاق اشاره دارد كه تحصيل فضائل اخلاقى و دورى از رذائل فريضه (واجب) است و «عادله» بودن كنايه از حد وسط آن (و پرهيز از افراط و تفريط) است.

و سنت قائمه اشاره دارد به احكام شرعى و مسائل حلال و حرام.

در قرآن كريم و روايات معصومين (ع) با صد زبان به فراگيرى سه دانش مذكور دعوت شده‌ايم، بدان‌ها امر شده از ترك تعلّم آن‌ها سرزنش شده است و جاهل مقصر در مورد هيچ كدام از سه علم مزبور عذرى ندارد.

عالى‌ترين نوع فراگيرى علوم مذكور، نوع اجتهادى و فقاهتى و استدلالى آن است و دستور اصلى دين آن است كه همگان فقيهانه معارف عقيدتى و اخلاقى و عملى را فرا بگيرند و در هر سه بخش آن اهل نظر و استدلال باشند ولى از آنجا كه براى همگان فقيه شدن در دين ميسور نيست از گروهى كه ميسور است خواسته شده تا هجرت كنند و به مراكز علمى حوزوى بروند و تفقه در دين كنند و ديگران از آنان پيروى كنند.

نكته مهم اين است كه فقه اگرچه در اصطلاح فقيهان بزرگ و بزرگوار به معناى خصوص علم به احكام شرعى فرعى از ادلّه و منابع تفصيلى آن آمده و فقيه در

[١]. الكافى، ج ١، ص ٣٢، ح ١.

[٢]. عوائد الأيام، ص ١٩٥- ١٩٦.