كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٨٦ - ٢ حرمت تكليفى تكسب از طريق كمك به ظالمان

بنابراين دليل معتبرى نداريم بر اينكه مجرد انجام يك يا چند كار مباح براى ظالم حرام باشد و بر فرض شك، اصل برائت و جواز جارى مى‌شود. و بلكه به گفته صاحب‌ جواهر: سيره مستمره بر جواز دلالت دارد.[١]

٣. امام راحل عظيم الشأن در متن‌ تحرير مى‌فرمايد: كمك به ظالمان در غير كارهاى حرام (اعم از مباحات، مستحبات و مكروهات) با سه شرط جايز است:

١. عامل، با اين عملى كه انجام مى‌دهد (خياطى و ...) از اعوان و انصار و اطرافيان و منسوبان ظلمه شمرده نشود؛ بنابراين اگر با عمل مباح هم از اعوان آنها شمرده شود كارش حرام است به دليل روايات اعوان الظلمه كه وعده عذاب داده‌اند.

٢. نام عامل در دفتر ظلمه ثبت نشده باشد، وگرنه عاصى است و مستحق عقوبت است، زيرا رواياتى داريم مبنى بر اينكه تسويه اسم در ديوان آنان حرام است، از جمله روايت خواهرزاده وليد بن صبيح كاهلى از امام صادق (ع) كه فرموده است:

«من سوّد اسمه في ديوان ولد سابع حشره الله يوم القيامة خنزيراً».[٢]

٣. انجام كار مباح يا مستحب موجب تقويت حكومت آنها و فزونى شوكت و عظمت‌شان نشود، وگرنه تقويت آنها حرام است، مثل ساختن مسجد براى آنها كه مايه فريب عوام مردم و جمع شدن در اطراف آنها مى‌شود.

كلام امام يك شرطيه مركبه است كه با سه شرط حكم به جواز كرده است. مفهوم شرط مركب اين است كه اگر هيچ‌كدام از سه شرط نباشد (يعنى هم از اعوان ظلمه باشد، هم نامش در دفتر آنها باشد، و هم كارش موجب تقويت حكومت آنها باشد) جايز نيست و اگر بعضى از آنها هم نباشد باز جايز نيست.

البته احتمال دارد قيد سوم مكمل قيد دوم باشد، زيرا بعيد است مجرد ثبت شدن نام در دفتر آنها حرام و گناه باشد، وگرنه در زمان ائمه (ع) نام شيعيان در دفتر آنها نمى‌بود و از بيت المال سهمى نداشتند، بلكه ثبت نامى كه موجب تقويت و اقتدار آنها شود

[١]. جواهر الكلام، ج ٢٢، ص ٥٤.

[٢] وسائل الشيعه، ج ١٧، ص ١٨٠، ح ٩.