كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ١١٨ - بيان سه وجه مسأله

١. چيزهايى كه قابل تطهير هستند- به سبب يكى از مطهرات و پاك‌كنندهها- مانند لباس، فرش، ظرف، حتى آب نجس كه بنابر قولى به مجرد اتصال آب كرّ به آن پاك مى‌شود.

٢. چيزهايى كه قابل تطهير نميباشند ولى با همان وصف نجاستشان، قابل انتفاع ميباشند؛ مانند روغن نجس براى روشن كردن چراغ.

٣. چيزهايى كه نه قابل تطهير هستند و نه با وصف نجاست قابل انتفاع هستند؛ مانند سكنجبين نجس، شير نجس، شيره نجس، انواع مايعات و آبهاى مضاف و نجس.

حال خريد و فروش هر سه دسته شرعاً جايز است يا خير؟ و آيا تفصيل در كار است؟ يعنى فروش بعضى از آنها جايز است و فروش بعضى ديگر جايز نيست. در اين باره چند احتمال، بلكه چند وجه وجود دارد. قبل از بيان آنها سه نكته از سخنان فقهاى اماميه و اهل سنت نقل ميكنيم:

طبق سخن شيخ طوسى در نهايه‌،[١] تكسّب به اشياى متنجّس مطلقاً حرام است و تفصيل ندارد. علامه در تذكره‌،[٢] ميان شي‌ء متنجس قابل تطهير و غير قابل تطهير تفصيل داده است. در كتاب‌ الفقه علي المذاهب الاربعه‌[٣] آمده است. مالكيت بيع شي‌ء متنجسى را كه قابل تطهير نيست- همچون روغن و عسل- صحيح نمى‌دانند؛ اما قائل به جواز بيع اشياى قابل تطهير هستند. حنابله قائلند بيع روغن متنجس حرام است، اما مى‌توان از آن براى روشنايى در غير مساجد استفاده كرد. حنفيه مى‌گويند: غير از اكل، انتفاعات ديگر از اشياى متنجس صحيح است، پس بيع روغن متنجس جايز مى‌باشد.

بيان سه وجه مسأله‌

وجه اوّل: ظاهراً كسى فتوى نداده ولى محتمل است فقيهى بگويد: خريد و فروش هر سه قسم متنجسات جايز است؛ چون مقتضى براى جواز موجود است و مانع مفقود.

[١]. النهايه، ص ٣٦٤.

[٢]. تذكره الفقهاء، ج ١، ص ٤٦٤.

[٣]. الفقه على المذاهب الأربعه، ج ٢، ص ٢٣١- ٢٣٢.