كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٤٢٤ - آداب تجارت و كسب مال

ترجمه: براى تجارت و اكتساب آداب مستحب و مكروهى وجود دارد. مهم‌ترين آداب مستحب به قرار زير است: [١.] اجمال و اقتصاد داشتن (ميانه‌روى) در طلب مال، به طورى كه نه كوتاهى كند و نه حريص باشد (افراط و تفريط نداشته باشد)؛ [٢.] اگر طرف معامله در خريد و فروش پشيمان شد و درخواست اقاله كرد، قبول كند؛ [٣.] در قيمت، ميان خريداران به طور مساوى عمل كند، و ميان كسى كه چانه مى‌زند و غير او فرق نگذارد كه قيمت را براى اوّلى (چانه زن) كم و براى دومى زياد كند. آرى اگر به سبب فضيلت و ديانت و مانند آن (علم و ارزش) فرق بگذارد مانعى ندارد؛ [٤.] جنس را براى خود كمتر بگيرد و [به ديگران‌] بيشتر بدهد. آداب مكروه چند چيز[١] است: فروشنده كالاى خود را تعريف كند؛ خريدار، آنچه را خريدارى مى‌كند، مذمّت كند؛ سوگند راست بر خريد و فروش خوردن؛ فروش كالا در جايى كه عيب در آنجا مخفى مى‌ماند واقع شود؛ از مؤمن سود گرفته شود، مگر در صورتى كه ضرورت باشد، يا خريد براى تجارت باشد، يا كالايى را كه او مى‌خرد بيشتر از صد درهم باشد، كه اگر قوت روزش را از او سود ببرد مكروه نيست؛ از كسى كه وعده احسان به او داده است سود ببرد، مگر در صورت ضرورت؛ عرضه كردن كالا هنگام بين الطلوعين؛ پيش از همه وارد بازار شدن و پس از همه بيرون رفتن؛ معامله كردن با فرومايگان كه نسبت به آنچه مى‌گويند و آنچه درباره آنها گفته مى‌شود باكى ندارند؛ عهده‌دار شدن پيمانه يا وزن كردن يا شمردن يا مساحت نمودن، در صورتى كه از انجام آن به خوبى برنيايد؛ پس از عقد خواهان پايين آوردن قيمت شدن. داخل شدن در معامله مؤمن كه بنا بر اظهر مكروه است و گفته شده كه حرام است. در جايى كه كالا به مزايده گذاشته شده است اگر بيشتر از ديگرى بدهد مكروه نيست. يكى از آداب مكروه تجارت عبارت است از به استقبال سواره‌ها و قافله‌ها رفتن و خريدن يا فروختن جنس به آنها پيش از رسيدن به شهر. گفته شده است كه اين عمل حرام است، ولى خريد و فروش صحيح‌

[١]. مجموعاً سيزده امر در مسأله ذكر شده است كه فعلًا دوازده مورد را بيان مى‌كنيم. مورد سيزدهم بعداً بررسى خواهد شد.