كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ١٤٧ - بررسى موضوعى قمار

است. اشكال دورى بودن تعريف هم وارد نيست زيرا در تعاريف حقيقى و ماهوى شروطى- از جمله دورى نبودن آن- مطرح است ولى در تعاريف لفظى و لغوى كه مجرد بيان لفظى با لفظ واضح‌تر است جاى اين اعتراضات نيست.

تعبير فارسى «برد و باخت» هم قرينه‌اى بر بازى با هر وسيله‌اى به شرط عوض نيست؛ زيرا در بازى‌هاى دوستانه هم كه عوض مطرح نيست عنوان «برد و باخت» صدق مى‌كند و معمولًا يكى برنده و يكى بازنده است، و برد و باخت كنايه از مغالبه است. چون بازى معمولًا غالب و مغلوب دارد؛ خواه عوضى در ميان باشد، خواه نباشد.

نظريه حضرت امام‌ (رحمه الله): امام راحل در مكاسب‌ مى‌فرمايد بر بازى با ساير آلات- اگرچه با عوض باشد- قمار اطلاق نمى‌شود:

لأنّ القمار عرفاً ليس مطلق المغالبة برهان. فلا يقال لمن جعل الرهان بإزاء الغلبة في حسن الخط أو تجويد قراءة القرآن، أو سرعة العدو، أو الرمي و نحوها: إنّه مقامر، ولا لفعلها: إنّه قمار. والعرف أصدق شاهد عليه.[١]

نمونه‌هايى كه ذكر شده است از نظر عرف قمار نيست. استناد به نظر عرف هم كاملًا متين است؛ در مواردى هم كه منصوص نيست بايد به عرف مراجعه كنيم. در كلام آيت الله خوئى هم چنين موردى وجود دارد ولى كلّيت آن ناتمام است يعنى براى اثبات اينكه سخن مرحوم خوئى در همه موارد مزبور، قمار صدق نمى‌كند- با اينكه بازى با آلات قمار صورت نگرفته است- ناتمام است. ولى از نظر عرفى قمار صدق مى‌كند؛ اين نوع بازى‌ها از باب قمار حرام است.

بر فرض هم كه در صدق قمار ترديد كنيم، از نظر حكمى ملحق به قمار هستند و روايات متعددى‌[٢] بر حرمت بازى با غير آلات قمار، مثل گردوبازى و ... وجود دارد كه بعضى از آنها معتبر است‌[٣] و در خود روايات بر اين بازى‌ها اطلاق قمار شده است. بنابراين قمار يا بازى با آلات قمار است مثل نرد و شطرنج، يا بازى با چيزهايى است‌

[١]. المكاسب المحرمه، ج ٢، ص ٨.

[٢]. ر. ك: وسائل الشيعه، ج ١٧، ص ١٦٤- ١٦٧.

[٣]. ر. ك: همان، ص ١٦٥، ح ٤ و ص ١٦٦، ح ٦ و ٧.