كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٠٤ - ٢ بحث حكمى

ظاهر تعريف شهيد اوّل در دروس‌ و شهيد ثانى در مسالك‌ و بعضى ديگر اعتبار اضرار است. ولى ظاهر كلام اكثر فقها عدم اعتبار آن است و بهترين دليل آن، رواياتى است كه دلالت دارند بر جواز دفع سحر به سبب سحر. آنچه از اين روايات به دست مى‌آيد اين است كه سحر دوگونه است: سحر مضر و سحر نافع. بنابراين، عمل مزبور چه مضر باشد چه مضر نباشد حقيقتاً سحر است. آرى از نظر حكمى محل بحث است كه آيا طبيعى سحر حرمت دارد يا خصوص سحر مضر حرام است كه در بحث حكمى روشن خواهد شد.

٢. آيا سحر، امر واقعى است يا امر تخيلى؟

ظاهر كلام اكثر اهل لغت و فقها و مفسران عامّه و خاصه اين است كه سحر امرى تخيلى است و واقعيت ندارد، عده‌اى هم از جمله محقق ثانى‌[١] و شهيد ثانى‌[٢] و صاحب‌ مفتاح الكرامه‌[٣] تصريح دارند بر اينكه برخى از اقسام سحر واقعيت دارند و خيال محض نيست، مثلًا با سحر و جادو مانع توانايى و قدرت نزديكى مردى با همسرش مى‌شوند كه اين يك واقعيت است و وجود دارد.

٢. بحث حكمى‌

از حرمت تكسب مى‌توان به حرمت عمل پى برد؛ زيرا اگر عمل جادوگرى حلال بود تكسب به آن نيز حلال مى‌شد. و نيز از حرمت تعليم و تعلّم مى‌توان به طريق اولى به حرمت عمل منتقل شد؛ زيرا اگر جادوگرى كار حرامى نبود به هيچ وجه ياد گرفتن آن حرام نمى‌شد، بلكه چه بسا رجحان و برترى داشت چون نوعى علم و آگاهى است كه هرگز با جهل قابل مقايسه نيست و به قول قرآن: هَلْ يَسْتَوِي الّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ.[٤]

[١]. جامع المقاصد، ج ٤، ص ٣٠ ٢٩.

[٢]. مسالك الافهام، ج ٣، ص ١٢٨.

[٣]. مفتاح الكرامه، ج ١٢، ص ٢٣٢.

[٤]. زمر( ٣٩): ٩.