یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٨ - تربیت کودک

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٩٨

مرحله سوم، مرحله عکس العملهای قهری و غیر مستشعر است که کودک خواه ناخواه بدون آنکه خود آگاه به کار و عکس العمل خود باشد انجام میدهد و آنها مربوط به دوره شیرخوارگی است. حتی محکم بسته شدن به قنداق ممکن است عکس العمل روانی نامطلوب داشته باشد. در این مرحله مخصوصاً مهر و نوازش مادر کار خود را میکند.

مرحله چهارم، مرحله آگاهی تقلیدی و یا تلقینی است که در کودک معمولًا از دوسالگی به بعد پیدا میشود. در این مرحله کودک آماده تقلید و حکایت و شبیه سازی کارهای پدر و مادر است که قهرمان دنیای کودکند، یعنی هرکاری آنها بکنند کودک میل دارد تکرار کند. برای کودک مسأله آیا صحیح است یا صحیح نیست مطرح نیست، البته صحیح است ولی نه به معنی اینکه تصوری هم از ناصحیحی میتواند داشته باشد. در این مرحله است که پدر و مادر به عنوان «الگو» های قهری، مسؤولیت فراوانی در تربیت کودک دارند.

معلوم است که پسری که میبیند پدرش نماز میخواند، تقلید نمازخواندن پدر را درمیآورد و همچنین دختری که مادر را در حال نماز میبیند؛ برعکسِ پسری که پدر را در حال شرابخواری و بدمستی میبیند و یا دختری که مادرش را در حال رقص و انداختن خود در آغوش این و آن میبیند [١] حس تقلید، حس عجیبی است در انسانهای رشدنیافته. این حس در حیوانهای کم شعور نظیر مرغ، الاغ، گاو و حتی اسب وجود ندارد ولی در حیوانات به اصطلاح راقی نظیر میمون و خرس و شاید فیل وجود دارد. و انسان هر اندازه که قوه تمیز و اندیشه و عاقلهاش رشد کند و استقلال بیابد، از تقلید آزاد میشود. البته اینجا مقصود این است که سایه وار و آیینه وار کار دیگری را پیروی میکند بدون هیچ دلیلی و این غیر از تبعیت جاهل از عالم است که کاری منطقی است.