یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧ - تاریخ - نقش انبیا در تحول تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤٧

محبت به خلق، خدمت [و] امثال اینها در دین تحقیر میشود و در قلمرو دنیا. و بعضی که تا اندازهای تخفیف میدهند، میگویند درست است که احیاناً دین به اینها امر میکند ولی ارزش مقدّمی صرف برای این امور قائل است نه ارزش ذاتی. جواب این است که اینها همه جزء هدفهای ثانوی دین است یعنی هم هدف است و هم مقدمه هدف، علیهذا دو ارزشه است. بعضی دیگر در نقطه مقابل نظر داده و به دین جنبه دنیایی صرف دادهاند، گفتهاند هدف اصلی دین سعادت و رفاه دنیایی انسانها و رهایی آنها از بدبختی است [١]، عبادت و معرفت خدا وسیله و مقدمهای است برای این امور زیرا خداوند احتیاجی به معرفت و عبادت بندگان ندارد. گاهی تا آنجا پیش میروند که انبیا را مصلحان و خیرخواهانی میدانند که موضوع خدا و آخرت را وسیله قرار دادند برای رهایی و نجات انسانها از رذایل اخلاقی و مظالم اجتماعی.

پس در اینجا چندگونه دید است:

الف. دید افرادی که نگاهشان را محدود کردهاند به تعلیمات زهدگرایانه ادیان و ادیان را ضد زندگی، ترمز پیشرفت و تکامل خواندهاند و مدعی شدهاند حق و عدالت در قلمرو دنیا قرار گرفته و تحقیر شده است.

ب. دید گروهی که اصلاحات زندگی را، مبانی عالی اخلاقی و انسانی را در ادیان دیدهاند و پیغمبران را عامل اصلاح و پیشرفت دانستهاند ولی گفتهاند ارزشهای انسانی در مکتب انبیا اصالت ندارد، صرفاً مقدمه است زیرا جزء دنیاست.

ج. دید گروهی که برای ارزشهای اخلاقی و اجتماعی دین